4. Ταξίδι στη Γεωργία και τη Μινγκρελία

Επιβιβαστήκαμε σε λεζγικές [λαζικές] βάρκες με συνοδεία διακοσίων ανδρών και εμπιστευόμενοι τον Κύριο, αποπλεύσαμε από το λιμάνι της Τραπεζούντας προς τα βόρεια. Ο σταθμός του Μενζίλ Ντεγιρμέντερε⁵¹ είναι κοντά στην Τραπεζούντα και είναι μεγάλο λιμάνι. Από εκεί πλεύσαμε βόρεια προς τη Σάνα,⁵² όπου υπάρχει λιμάνι που ονομάζεται Ροβούσα.⁵³

Τα δάση είναι κυρίως φουντουκιάς, οι καρποί της οποίας είναι παντού διάσημοι. Στο τέλος μερικών μιλίων από αυτό το μέρος φτάσαμε στο κάστρο Σούρμενα,⁵⁴ χτισμένο από τους άπιστους Έλληνες και κατακτημένο από τον Μωάμεθ Β’, από τον οποίο το πήρε ο Ερσέκογλου. Υπάρχει σούμπασης, δικαστής με εισόδημα 150 άσπρα, ντιζντάρ και φρουρά. Έχει εξαιρετικό λιμάνι προστατευμένο από τον άνεμο από όλες τις κατευθύνσεις εκτός από τα βορειοδυτικά, αλλά όταν ο άνεμος φυσάει από αυτή την κατεύθυνση απαιτούνται τρεις ή τέσσερις άγκυρες για να επιτρέψουν στα πλοία να αγκυροβολήσουν με ασφάλεια. Η περιοχη του Μαχνόζ [Μαναχόζ/Μοναχός, ο ποταμός του …]⁵⁵ αποτελείται από εξήντα χωριά που ανήκουν στην Τραπεζούντα. Ολόκληρο το βουνό είναι καλυμμένο με δένδρα πύξου, από το ξύλο του οποίου φτιάχνονται λαβές για κουτάλια. Υπάρχει το μεγάλο χωριό Καλιπαραχάβολι [Καινή Παρεμβολή;],⁵⁶ οι κάτοικοι του οποίου είναι όλοι Τσίτσου και η μεγάλη πλατεία της Χόπα⁵⁷ στην ακτή, περιτριγυρισμένη από κήπους, οι κάτοικοι των οποίων είναι Λεζγοί [Λαζοί]. Η ισχυρή πόλη της Γωνίας⁵⁸ στο σαντζάκι του Βατούμ που ανήκει στην Τραπεζούντα έχει 13 ζιαμέτ και 72 τιμάρ. Η πολιτοφυλακή κυβερνάται από τσερί-μπαση και αλάι-μπεγκ, ο οποίος, σε καιρό πολέμου, διοικεί οκτακόσιους άνδρες, τριακόσιοι από τους οποίους είναι ο ιδιωτικός στρατός του πασά. Η φρουρά των φρουρίων στα σύνορα αποτελείται από έναν ντιζντάρ και πεντακόσιους άνδρες. Ο δικαστής έχει μισθό 150 άσπρα, αλλά τα έσοδά του είναι σε τόπο απίστων (in partibus), γιατί όλοι οι κάτοικοι είναι Τσίτσου Λεζγοί, οι οποίοι μπορούν να ελεγχθούν μόνο με την αιχμή της λόγχης. Τα έσοδα του δικαστή μπορεί να ανέρχονται σε 1.000 και αυτά του μπεγκ σε 7.000 γρόσια. Το κάστρο, που χτίστηκε αρχικά από τους Άπιστους, βρίσκεται σε ψηλό τετράγωνο λόφο. Κατακτήθηκε από τον Μωάμεθ Β’ και έχει λεηλατηθεί πολλές φορές από τους Κοζάκους. Τα σπίτια είναι επενδυμένα με τούβλα, όπως και το τζαμί και τα χάνια. Βρίσκεται στον ποταμό Τσορούχ, όπου η προφορά αυτής της λέξης έχει αλλοιωθεί από Τζοϊ-ρούχ, ο οποίος πηγάζει από τα βουνά Τζάνχα-Καβιλί-χισάρ και Σιν-καρά στη δυτική πλευρά του Ερζερούμ, περνάει από τη Μπαϊμπούρτ, ποτίζει τη χώρα των Λεζγών και χύνεται στη Μαύρη Θάλασσα κοντά στο κάστρο της Γωνίας.

Δεν έχει ούτε πορθμείο ούτε γέφυρα, αλλά είναι ποτάμι σαν θάλασσα, καλυμμένο με πολλές χιλιάδες λεζγικές βάρκες, που εμπορεύονται σε αυτόν τον ποταμό με τη Μινγκρελία αλάτι, σίδηρο και διάφορα είδη λινών και φέρνουν από τη Μινγκρελία και τη Γεωργία στην Τραπεζούντα πύξο, κερί, μέλι και σκλάβους και των δύο φύλων. Από τη Γωνία προχωρήσαμε προς τα βόρεια και αποβιβαστήκαμε μόνο στη θέση Κεμερλέρ. ⁵⁹ Έπειτα μπήκαμε στον ποταμό Τσορούχ και πλεύσαμε ανατολικά για μία ημέρα.

Περιγραφή Μινγκρελίας

Το σαντζάκι της Γωνίας καταλήγει στο Χάνεντα,⁶⁰ στα σύνορα της φυλής Αντά Χος της Μινγκρελίας. Τα βουνά είναι καλυμμένα με δάση πύξου και στους κήποι φυτεύονται δένδρα πύξου. Κοιμηθήκαμε βράδυ στο χωριό του μπεγκ, ο οποίος έκανε τα πάντα για να μας φερθεί με ευγένεια. Είδαμε περισσότερα από εβδομήντα χωριά της Μινγκρελίας, καθένα σαν πόλη και στη συνέχεια επιστρέψαμε στη Γωνία. Οι σύντροφοί μας επέστρεψαν στην Τραπεζούντα, αλλά εγώ πήρα εντολή να πάω μαζί με τον ζενμπερεκτζή-μπαση της Γωνίας στην πολιορκία του Αζόφ.

<-3. Ταξίδι στην Τραπεζούντα

5. Ταξίδι στο Αζάκ (Αζόφ)->