79. Η περιγραφή της Ισλαμπόλ, που έγινε το έτος 1048 (1638), με εντολή του σουλτάνου Μουράτ Δ', που περιέχει την περίληψη των κτιρίων κάθε είδους

Ο σουλτάνος Μουράτ Δ', ο κατακτητής της Βαγδάτης, γιος του Αχμέτ Α' (το έλεος του Θεού γι' αυτόν και όλους τους προγόνους του), χαιρόταν να συνομιλεί με μορφωμένους ανθρώπους, ιδιαίτερα με εκείνους που ήσαν έμπειροι στη χρονολόγηση. Μια μέρα, σε μια από αυτές τις συγκεντρώσεις μορφωμένων ιερωμένων και ιστορικών, έγινε αναφορά στην περιγραφή της παλιάς πόλης της Ισλαμπόλ. Ο σουλτάνος Μουράτ είπε: «Αν και τόσες πολλές χώρες και τόποι διαμονής έχουν περιγραφεί λεπτομερώς από γεωγράφους και ιστορικούς, ωστόσο αυτός ο τόπος διαμονής μου στην Ισλαμπόλ παραμένει χωρίς περιγραφή». Ο μουφτής Γιαχιά Εφέντης, γιος του Ζεκερία Εφέντη, που ήταν παρών, απάντησε: «Αυτοκράτορά μου, στο Κοράνι αυτή η ευγενής πόλη της Ισλαμπόλ αναφέρεται με τον στίχο: «Μήπως οι Έλληνες δεν νικήθηκαν σε μια γη πολύ κοντινή;»⁹⁵ Ο κτίστης αυτού του σημείου που σημειώνεται στο Κοράνι ήταν πρώτα ο Σουλεϊμάν (Σολομών), μετά ο Αλέξανδρος Ζουλκαρνίν [Μέγας Αλέξανδρος], ο οποίος έζησε 882 χρόνια πριν από τον Προφήτη. Στη συνέχεια επισκευάστηκε από τον μεγάλο σου πρόγονο Μωάμεθ Β' και μετά, με δική σου εντολή, αυτοκράτορά μου, από τον Λάλα Μπαϊράμ Πασά, όταν ανέλαβες την εκστρατεία του Ερεβάν. Ο Προφήτης είπε αυτά τα λόγια για να δοξάσει αυτή την πόλη και τους κατοίκους της: «Θα κατακτήσουν την Ισλαμπόλ, πόσο καλός ηγεμόνας είναι ο ηγεμόνας της, πόσο καλά στρατεύματα τα στρατεύματά του».⁹⁶ Οι ταξιδιώτες αποκαλούν αυτή τη μεγάλη πρωτεύουσα, μεγαλοπρέπεια, δύναμη, μεγαλείο της Ελλάδας, καμάρι της Μακεδονίας, αστέρι του Ρούμ. Την πόλη, την εξαιρετική πόλη, για την οποία το Κοράνι λέει: «Δεν έχουν νικηθεί οι Έλληνες;» Πολλές χιλιάδες ποιητές έχουν περιγράψει τις ομορφιές της σε σεχρενγκίζ.⁹⁷ (Το είδος του ποιήματος που αναφέρθηκε πιο πάνω.)

Έπαινος και εγκώμιο Ισλαμπόλ

Φαντάζεσαι ότι βλέπεις τα λιβάδια του Παραδείσου,
Σε Ισλαμπούλ, Μπούρσα και Εντίρνε,
Τις στολίζουν οι ομορφιές,
Ισλαμπούλ, Μπούρσα και Εντίρνε.
Στα θερμά λουτρά στη Μπούρσα,
Στον Τούντζα⁹⁸ στην Εντίρνε,
Στη θάλασσα στην Ισλαμπούλ,
διασκεδάζουν οι άγγελοι της θάλασσας».

Όταν ο μουφτής παρέθεσε αυτούς τους στίχους (ενός από τα σεχρενγκίζ) για να δώσει μια περιγραφή της Ισλαμπόλ, ο αφέντης μας Εβλία Εφέντης, απάγγειλε τον περίφημο αραβικό στίχο:

Έχω δει τις πόλεις όλου του κόσμου
Αλλά πουθενά δεν είδα κάποια σαν αυτήν.

Άλλοι που ήσαν παρόντες στη συγκέντρωση είπαν: «Αυτοκράτορά μου, έχουμε διαβάσει πολλά περίεργα βιβλία, έχουμε ταξιδέψει εβδομήντα ή ογδόντα χρόνια, ήμασταν παρόντες στις κατακτήσεις των μεγαλύτερων πόλεων, αλλά πουθενά δεν είδαμε καμμία σαν την Ισλαμπόλ. Είδαμε ταξιδιώτες εκατόν είκοσι έως εκατόν πενήντα ετών, που είχαν περάσει τη ζωή τους στον δρόμο, οι οποίοι επίσης έλεγαν ότι δεν είχαν δει ποτέ πόλη, η οποία ως προς τη θέση, το κλίμα και την ομορφιά να μπορούσε να συγκριθεί με την Ισλαμπόλ». Ο σουλτάνος είπε: «Αγαπητοί σύντροφοι και εσύ, μουφτή Γιαχιά Εφέντη, αν ευχαριστεί τον Θεό, θα αποσπάσουμε τη Βαγδάτη από τα χέρια των Περσών και θα ελευθερώσουμε από την αίρεσή τους τον τάφο του μεγάλου ιμάμη, του Ναμάν, του γιου του Ταμπέτ, πατέρα της Χανίφε, του ιδρυτή του ορθόδοξου δόγματός μας. Για να με βοηθήσουν σε αυτή τη μεγάλη εκστρατεία, θέλω όλες οι συντεχνίες της Ισλαμπόλ, μεγάλες και μικρές, να πάνε στο αυτοκρατορικό μου στρατόπεδο. Θα επιδείξουν τον αριθμό των ανδρών, των καταστημάτων και των επαγγελμάτων τους, σύμφωνα με τα παλιά τους καταστατικά. Όλοι, μαζί με τους σεΐχηδες, τους νακίμπ, τους πιρ, τους αγάδες, τους κεχαγιάδες, τους γιγκίτ-μπασι και τους τσαούσηδες, πεζοί και έφιπποι, με πλήρη οκταμελή μουσική, θα περάσουν μπροστά από το Αλάι-κιόσκ, για να δω πόσες χιλιάδες άνδρες και πόσες συντεχνίες υπάρχουν. Θα είναι μια αλάι (πομπή), παρόμοια με την οποία δεν θα έχει κανείς ξαναδεί. Θα γίνει γενική περιγραφή όλων των αυτοκρατορικών τζαμιών, των βεζιρικών τζαμιών, των μεστζίντ, των σχολών, των σπιτιών για την ανάγνωση του Κορανίου και των σπιτιών για την ανάγνωση της παράδοσης, σχολείων, μοναστηριών, χανιών, λουτρών, αποθηκών, καραβανσεράι, παλατιών βεζίρηδων και μεγάλων ανδρών, κρηνών, εγκαταστάσεων διανομής νερού, αγωγών, στερνών, συνοικιών μουσουλμάνων, χριστιανών και Εβραίων, εκκλησιών και συναγωγών, φούρνων για ψωμί και γαλέτα, νερόμυλων, ανεμόμυλων και αλογόμυλων, αιθουσών και αποθετηρίων, όλων των σπιτιών, κήπων, κιόσκ, γιαλί και όλων των μνημείων που βρίσκονται στις τέσσερις περιοχές, τις οποίες διοικούν οι τέσσερις μεγάλοι μουλάδες της Ισλαμπόλ. Οι κάτοικοι όλων των συνοικιών, οι συντεχνίες, οι ιμάμηδες, οι χατίμπ και οι κεχαγιάδες των συνοικιών θα συγκεντρωθούν και θα σημειώσουν τα πάντα και ύστερα θα στείλουν την πλήρη περιγραφή στην Υψηλή μου Πύλη. Αυτοί που θα κάνουν την περιγραφή θα είναι άνδρες αμερόληπτου χαρακτήρα. Αν αποδειχθεί το αντίθετο, θα διατάξω να τους κόψουν στα τέσσερα». Έδωσε την εντολή να περάσει η συντεχνία των παραγωγών μπούζα τελευταία από όλες και να μην υπάρχουν πανδοχείς [ιδιοκτήτες καπηλειών] στο αυτοκρατορικό στρατόπεδο. «Θα βοηθούν τους παραγωγούς μπούζα και θα τους υπηρετούν ως γιαμάκ ή βοηθοί στην πομπή, αλλά δεν θα τους επιτρέπεται να παίζουν όπως οι άλλες συντεχνίες την οκταμελή μουσική τους. Θα περνούν μόνο με κύμβαλα και τύμπανα. Με αυτόν τον τρόπο θα γίνει γνωστό πόσα καταστήματα υπάρχουν που πωλούν μπούζα και κρασί και πόσοι πανδοχείς». Ο σουλτάνος εξέδωσε για αυτόν τον σκοπό χάτι-σερίφ, που απευθύνονταν στον μεγάλο βεζίρη Μπαϊράμ Πασά, στον μουφτή Γιαχούντ Εφέντη, στους μουλάδες Ισλαμπόλ, Εγιούπ, Γαλατά και Ουσκουντάρ, προσταζοντάς τους να κάνουν ακριβή περιγραφή όλων των συντεχνιών και επαγγελμάτων, με τους αρχηγούς και τα ιδρύματά τους, τα μνημεία και τα ευσεβή τους κληροδοτήματα. Φίλησαν το έδαφος και υπακούοντας στις εντολές του σουλτάνου έκαναν πολύ ολοκληρωμένη περιγραφή των καταστημάτων, συντεχνιών, ιδρυμάτων και μνημείων που υπήρχαν σε κάθε συνοικία. Ήταν εκατό χιλιάδες φορές πιο πλήρης από την περιγραφή που είχε γίνει επί σουλτάνου Σελήμ από τον μουλά Ζεκερία Εφέντη, επειδή από την εποχή του μέχρι την εποχή του σουλτάνου Μουράτ Δ' η Ισλαμπόλ είχε μεγαλώσει τόσο πολύ, που δεν είχε μείνει χώρος για κανένα άλλο κτίριο. Η περιγραφή της Ισλαμπόλ και όλων των προαστίων και των χωριών της στις δύο πλευρές του Βοσπόρου ολοκληρώθηκε σε τρεις μήνες. Αποτέλεσε ένα πλήρες βιβλίο, που έφερε τον τίτλο Εβσάφι Κονσταντανίε, δηλαδή «Περιγραφή της Ισλαμπόλ». Ο ιστοριογράφος Σολάκ Ζάντε το διάβαζε μέρα και νύχτα παρουσία του σουλτάνου, ο οποίος αναφωνούσε: «Ω, Θεέ μου! Ας ανθίσει αυτή η πόλη μέχρι το τέλος του χρόνου». Ο ευγενέστατος κύριός μου, ο Μελέκ Αχμέτ Πασάς ήταν εκείνη την εποχή ξιφοφόρος (σιλιχτάρ) του αυτοκράτορα. Μετά την κατάκτηση της Βαγδάτης είχε διοριστεί κυβερνήτης του Ντιαρμπέκρ και αυτή η περιγραφή της Ισλαμπόλ έμεινε στα χέρια του. Από αυτό το πρωτότυπο εγώ, ο φτωχός Εβλία, αντέγραψα τα ακόλουθα.

Πολύ ταπεινή αναφορά στην Υψηλή Πύλη

Σύμφωνα με την αυτοκρατορική περιγραφή, ακολουθεί η περιγραφή της εξαιρετικής πόλης της Ισλαμπόλ. Ο Θεός να την φυλάξει από τη φθορά και την πτώση!

Υπό τους τέσσερις μουλάδες της Ισλαμπόλ, του Γαλατά, του Εγιούπ και του Ουσκουντάρ, η δικαιοσύνη αποδίδεται σε 670 δικαστήρια.

Μεγάλα τζαμιά των σουλτάνων (τζαμί σελατίν),	74
Μεγάλα τζαμιά των βεζίρηδων (τζαμί βουζέρα),	1.985
Μικρά τζαμιά των συνοικιών της πόλης (μεστζίντ),	6.990
Άλλα τζαμιά μεγάλα και μικρά,	6.665
Τραπεζαρίες για τους φτωχούς (ιμαρέτ),	19
Νοσοκομεία (μπιμαριστάν),	9
Πρωτοβάθμια σχολεία (μεκτέμπ),	1.993
Σπίτια για την ανάγνωση του Κορανίου (νταρ-ουλ-κιγιαρέτ),	55
Σπίτια για τη διάδοση της παράδοσης (νταρ-ουλ-χαντίθ),	135
Μεγάλα [μουσουλμανικά] μοναστήρια (χάνκα),	557
Κελιά και δωμάτια δερβίσηδων (ζαβιέ),	6.000
Ιατρεία για ξένους (τάβ-χανε),	91
Καραβανσεράι,	997
Χάνια εμπόρων (χαν),	565
Χάνια για εργένηδες (χάνι-μοτζερέντ),	676
Συνοικίες μουσουλμάνων (μαχαλεΐ-μοσλιμίν),	990
Συνοικίες Ελλήνων (μαχαλεΐ-ρουμ),	354
Συνοικίες Εβραίων (μαχαλεΐ-γεχούντ),	657
Συνοικίες Φράγκων (μαχαλεΐ-φρενγκ),	17
Συνοικίες Αρμενίων (μαχαλεΐ-ερμενί),	27
Παλάτια βεζίρηδων (σεράι βουζέρα),	6.890
Λουτρά δημόσια και ιδιωτικά (χαμάμ),	14.536
Κρήνες δημόσιες και ιδιωτικές (τσεσμέ),	9.995
Βρύσες νερού (μουσλούκ),	989
Εγκαταστάσεις για τη διανομή νερού (σεμπίλ-χανε),	200
Κρήνες που ονομάζονται αγιάζμα, γλυκές και πικρές (αγιάζμα),	100
Πηγάδια (τσαχ),	60.000
Στέρνες (σαρνίτζ),	55
Αποθήκες νερού (μαχζενίμα),	3.000
Σκεπαστές Αγορές (μπεζεστάν),	3
Αγορές αλευριού (καπάν-ντακίκ),	37
Αυτοκρατορικοί ζυγοί (καντάρ-μίρι),	35
Αποθετήριο καφέ για άλεση (αμανέτ ταχμίς),	2
Αποθετήριο μεταξιού (αμανέτ χαρίρ),	1
Αποθετήριο κεριού (αμανέτ σεμί),	1
Αποθετήριο χρυσού σύρματος (αμανέτ σιρμακές),	1
Αποθετήριο τελωνείου (αμανέτ γκιομρούκ),	1
Αποθετήριο τελωνείου στεριάς (αμανέτ καραγκιομρούκ),	1
Αποθετήριο λαδιού (αμανέτ γιαγκαπάν),	1
Αποθετήριο ψαριών (αμανέτ μπαλίκ),	1
Αποθετήριο αλατιού (αμανέτ τουζ),	1
Αποθετήριο γαλέτας (αμανέτ πεκσιμάτ),	1
Αποθετήριο κρασιού (αμανέτ χαμρ),	1
Αποθετήριο πυρίτιδας (αμανέτ μπαρούτ-χανε),	1
Αποθετήριο κρατουμένων (αμανέτ εσίρ-χανε),	1
Αυτοκρατορικό νομισματοκοπείο (νταράμπ-χανε),	1
Αποθήκη υφασμάτων (τσόκα ανμπάρι),	1
Αποθήκη σιτηρών (μπογκντάι ανμπάρι),	1
Αποθήκη κριθαριού (άρπα ανμπάρι),	1
Οι αποθήκες Βαγιαζήτ, Σουλεϊμάν, ξύλου, αλόγων, αλευριού και σανού, καθεμιά,	1
Οι στάβλοι του παλατιού και στη θέση Βέφα,	1
Το οπλουργείο,	1
Φυλακές του Κράτους,	4
Φυλακές για εγκληματίες,	4
Φούρνοι,	600
Ανεμόμυλοι,	600
Νερόμυλοι,	28
Σπίτια των επιθεωρητών των προμηθειών (μιζούλ), των λαχανικών (σεμπζέ-χανε), των προβάτων (κογιούν), του επιθεωρητή της πόλης (σεχρ-εμίνι), του επιθεωρητή της κουζίνας (μουτμπάχ-εμίνι), των αλλαντικών (παστιρμά), των σφαγείων (σάλ-χανε), καθένα	1
Στρατώνας των γενίτσαρων παλαιών και νέων και των σεγ-μπάρμ,	162
Στρατώνες των ατζέμογλαν, των οπλουργών και των καλαφατών, καθένας,	1
Ναύσταθμος και στρατώνες των βομβαρδιστών, καθένας,	1
Σπίτια μεβλεβήδων.	4
Σπίτι για γιαούρτι,	1
Εργοστάσιο χαρτιού του Μπατάλ,	1
Σπίτι του βασιλικού λιονταριού,	1
Βαφεία,	70
Σπίτια για ασημικά,	10
Εργοστάσιο μουσκέτων,	1
Μολύβδινη Αίθουσα,	1
Σπίτι της μουσικής,	1
Σπίτι των σκηνοποιών,	1
Κλωστήριο,	1
Σπίτι των ζωγράφων,	1
Σπίτι των σακά [υδροφόρων],	1
Σπίτι των πυροβολητών,	1
Σπίτι για τους χύτες,	1
Σπίτι για τους ράφτες,	1
Σπίτι για τους καροτσιέρηδες,	1
Σπίτι για τους πυροσβέστες,	1
Σπίτι για την άσκηση των γενίτσαρων,	1
Σπίτι για τους σαμσουντζή, φύλακες των μεγάλων σκύλων,	1
Σπίτι για τους ζαγαρτζή ή φύλακες των λαγωνικών,	1
Σπίτι για τους μποσταντζή,	1
Σπίτι για τους γερακοτρόφους,	1
Σπίτι για τον επικεφαλής των χρυσοχόων,	1
Σπίτι για τους τσουκαλάδες,	1
Σπίτι για τους κατασκευαστές κουμπιών,	1
Σπίτι για τους σαμαράδες,	1
Σπίτι για τους τζαμάδες,	1
Σπίτι για τους αρχιτέκτονες,	1
Σπίτι για τους κατασκευαστές χαλιών,	1
Σπίτι για τους ασβεστάδες,	1
Σπίτι για τον επικεφαλής των εμπόρων,	2
Σπίτι για τους ξυδοποιούς,	1
Σπίτι για τους παραγωγούς πίκλας από λαχανικά και φρούτα,	1

Τα μνημεία και οι τόποι ταφής έχουν ήδη περιγραφεί. Στην περιγραφή του σουλτάνου Μουράτ Δ' όλα τα κτίρια έχουν καταγραφεί με ακρίβεια, με την ιστορία των κατασκευαστών τους. Εγώ, ο φτωχός Εβλία, φοβήθηκα το μέγεθος του τόμου και γι' αυτό αρκέστηκα στο απόσπασμα που δόθηκε πιο πάνω. Αλλά, αν ευχαριστεί τον Θεό, θα αναθεωρήσω αυτό το πρώτο μου σχέδιο. Προτείνω να δώσω ακριβή περιγραφή όλων των διαφορετικών οικοδομημάτων (κάρ-χανε) που εδώ σημειώνονται μόνο με τα ονόματά τους. Τώρα θα αναφέρω λεπτομερώς τα καταστήματα και τις διάφορες συντεχνίες βιοτεχνών που υπάρχουν στην πόλη της Ισλαμπόλ.

<-Τμήμα 78

Τμήμα 80->