16-30. Τζαμιά βεζίρηδων. Μεντρεσέδες. Σχολεία. Ιμαρέτ. Χάνια. Κρήνες. Λουτρά

Unknown

16. Τα τζαμιά των βεζίρηδων στην Ισλαμπόλ

Το αρχαιότερο από αυτά είναι το τζαμί του Μαχμούτ Πασά, κοντά στο νέο μπεζεστένι, μεγάλο όσο ένα αυτοκρατορικό τζαμί. Έχει τρεις τρούλους, τρεις πύλες και ευρύχωρη αυλή. Πάνω από την κύρια πύλη είναι γραμμένο στα αραβικά: «Ο Θεός να μας αγιάσει αυτό το καλό μέρος», που είναι επιγραφή με χρονολογία.

Το δεύτερο είναι το τζαμί του μουλά Χαϊρεντίν μέσα στην αγορά σιτηρών και όπως και το πρώτο, χτίστηκε την εποχή του σουλτάνου Μωάμεθ Β’. Όταν ο Χαϊρεντίν το έκτιζε, μια μέρα ενοχλήθηκε στους διαλογισμούς του από τον θόρυβο ενός πελαργoύ. Αναφώνησε: «Φύγετε πολύβουα πουλιά. Πετάξτε έξω από την πόλη». Και από εκείνη την εποχή κανέναν πελαργό δεν είδαν ποτέ στα τείχη της Ισλαμπόλ, αν και ένας αριθμός τους βρίσκεται στα προάστια και στα γειτονικά χωριά.

Το Χαριέ τζαμί [της Χώρας], κοντά στην Πύλη Αδριανούπολης, ήταν αρχικά εκκλησία. Ο Χατζή Μουσταφά Πασάς, ο βεζίρης των σουλτάνων Μωάμεθ και Βαγιαζήτ Β’, έκτισε το μεγάλο τζαμί κοντά στην Πύλη Σηλυμβρίας το έτος 950 (1548). Περιβάλλεται από αυλή, στην οποία, λέγεται, είναι θαμμένοι όλοι οι ήρωες που έπεσαν κατά την πολιορκία της Ισλαμπόλ από τον Χαρούν-αλ-Ρασίντ. Είναι τζαμί μεγάλης ιερότητας. Η αλυσοδεμένη συκιά (ζιντζιρλί ιντζίρ), που στέκεται στην αυλή, ονομάστηκε έτσι, επειδή, όταν σχεδόν σχίστηκε και σάπιζε, αλυσοδέθηκε από έναν ευσεβή άνθρωπο. Το ιμαρέτ, το μοναστήρι και το σχολείο αυτού του τζαμιού υπάρχει μεγάλη προσέλευση.

Το τζαμί του Φιρούζ-αγά κοντά στο Ατ-μεϊντάν, έχει τρούλο και έχει επίσης μεγάλη προσέλευση.

Στο Τσερσεμπέ Μπαζάρ (Αγορά της Τετάρτης) βρίσκεται το τζαμί του Μοχάμεντ, του αγά του σουλτάνου Μουράτ Δ’.

Στο Ουζούν-τσαρσί (μακρόστενη αγορά) βρίσκεται το τζαμί του Ιμπραήμ Πασά, ο τρούλος του οποίου είναι κατασκευασμένος από ξύλο.

Το τζαμί του Γιουνούς Μπεγκ Τερτζιμάν βρίσκεται κοντά στο Φατιχιέ και έχει επιγραφή που δίνει τη χρονολογία ανέγερσής του και το όνομα του ιδρυτή του.

Το Ουτς Μπας (τρία κεφάλια), κοντά στο Ζιντζιρλί Καπί, ονομάζεται έτσι επειδή χτίστηκε από έναν κουρέα που ξύριζε τρία κεφάλια για μικρό κέρμα και παρ’ όλα αυτά, έγινε τόσο πλούσιος, που του δόθηκε η δυνατότητα να χτίσει αυτό το τζαμί. Είναι μικρό, αλλά αγιασμένο τζαμί. Η επιγραφή εκφράζει τη χρονολογία 929 (1522 μ.Χ.).

Το τζαμί του Σανά Αλλάχ Εφέντη, κοντά στο Κιρκ-Τσεσμέ (σαράντα κρήνες), καταστράφηκε από πυρκαγιά, αλλά αποκαταστάθηκε το 1013 (1602).

Το τζαμί του κουρεκτζή-μπαση, κοντά στην πύλη Σηλυμβρίας, έχει στη νοτιοανατολική γωνία πλάκα (μικάτ) [ηλιακού ρολογιού], που δείχνει την ώρα με τη μεγαλύτερη ακρίβεια τόσο το καλοκαίρι όσο και τον χειμώνα.

Το Μπαλάτ-Τζαμί (του παλατιού), μέσα από την Μπαλάτ-καπί, χτίστηκε την εποχή του σουλτάνου Σουλεϊμάν, από τον Φαρούκ Κεχαγιά, με αρχιτέκτονα τον Σινάν. Στο εξωτερικό του νοτιο-ανατολικού τοίχου ένας ικανός καλλιτέχνης έχει ζωγραφίσει όλα τα δύσκολα περάσματα και σταθμούς στον δρόμο από την Ιερουσαλήμ προς Αίγυπτο και στη συνέχεια προς Μέκκα και Μεδίνα.

Κοντά στο τζαμί του σουλτάνου Σελήμ βρίσκεται εκείνο του μοναστηριού του Σιβαρσί Εφέντη. Έχει δεξαμενή που στηρίζεται σε έξι κίονες, αλλά μη έχοντας νερό, χρησιμοποιείται τώρα από τους κλώστες μεταξιού.

Το Ακ Σεμσαντίν, κοντά στο τελωνείο, από την πλευρά της στεριάς, είναι τζαμί στο οποίο οι προσευχές που προσφέρονται, γίνονται πάντοτε αποδεκτές από τον Ουρανό. Για τον λόγο αυτόν είναι πολυσύχναστο μέρα και νύχτα.

Το τζαμί των Αζάπηδων, εντός της αγοράς σιτηρών, χτίστηκε από τον Ελβάν Τσελεμπή την εποχή του Πορθητή. Συνήθως ονομάζεται Σεφταλί τζαμί (τζαμί ροδάκινο), επειδή φύτρωσε ροδακινιά από τον νοτιοανατολικό τοίχο, η οποία στη συνέχεια καταστράφηκε από πυρκαγιά.

Το τζαμί του Ασίκ Πασά είναι επίσης πολυσύχναστο.

Το Άλτι-μπογάτσε τζαμί (τζαμί έξι μπουγάτσες), κοντά στο χαμάμ του μουφτή, χτίστηκε από τον αρχιφούρναρη του Μωάμεθ Β', τον Τζιμπελή Αλή, ο οποίος προμήθευε τον αυτοκράτορα, όπως και τον σουλτάνο Βαγιαζήτ, με έξι μπουγάτσες καθημερινά.

Το τζαμί του Καρά Πιρ Πασά, κοντά στο Ζιρέκ-μπασι, σε υπερυψωμένο σημείο, έχει δεξαμενή, στηριζόμενη σε τριακόσιες στήλες, που περιέχει νερό νόστιμο όπως αυτό του Παραδείσου.

Το τζαμί κοντά στο Ατ-μπαζάρ (αγορά αλόγων) ήταν εκείνο στο οποίο, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Μωάμεθ Β’, οι δώδεκα γενίτσαροι συνταγματάρχες, που περιπολούσαν κάθε βράδυ στην πόλη, συγκεντρώνονταν για βραδινές προσευχές.

Το τζαμί του μιρ-αχόρ (ιπποτρόφου), κοντά στο Επταπύργιο και το Σουλού Μοναστίρ, ήταν επίσης παλαιότερα μοναστήρι, χτισμένο από τον αρχιτέκτονα Σινάν.

Το τζαμί του Χαντίμ Ιμπραήμ, του μεγάλου βεζίρη του Σουλεϊμάν, μέσα από την πύλη της Σιλίβρι. Η αυλή είναι γεμάτη δένδρα. Είναι ωραίο τζαμί.

Το τζαμί του Νταβούντ Πασά, κοντά στο Άλτι-μάρμαρ (έξι μάρμαρα), χτίστηκε από έναν από τους βεζίρηδες του σουλτάνου Βαγιαζήτ Β’. Διαθέτει ευρύχωρη αυλή και δικαστήριο προσαρτημένο σε αυτό.

Το τζαμί του Τζερά Μοχάμεντ Πασά, με έξι μιναρέδες, χτίστηκε από έναν από τους βεζίρηδες του σουλτάνου Αχμέτ Α’, κοντά στο Εβρέτ-μπαζάρ (γυναικεία αγορά).

Το τζαμί του Χοσρού Πασά, κοντά στο Ακ-σεράι, είναι προσεγμένο τζαμί.

Το τζαμί του παλιού Αλή Πασά, κοντά στη στήλη του Ταούκ-μπαζάρ (αγοράς πουλερικών), είναι πολύ ευρύχωρο.

Το τζαμί του Νισαντζή Πασά βρίσκεται κοντά στην Κούμ-καπι (πύλη άμμου).

Το τζαμί του Αχμέτ Πασά, του μεγάλου βεζίρη των σουλτάνων Σελήμ και Σουλεϊμάν, είναι πολύ μεγάλο, σαν αυτοκρατορικό και είναι χτισμένο πάνω σε μικρό λόφο μέσα από την Τόπ-καπι (πύλη κανονιού).

Το τζαμί του Μπαϊράμ Πασά, βεζίρη του σουλτάνου Μουράτ Δ’, είναι σε υπερυψωμένο σημείο, κοντά σε εκείνο του Πορθητή και ανεβαίνει κανείς από σειρά σκαλοπατιών.

Το τζαμί του μεγάλου Νισαντζή Πασά, κοντά στο Κεσκίν-ντεντε, είναι χτισμένο σε κομψό στιλ όπως εκείνα των σουλτάνων. Ο ιδρυτής είναι θαμμένος σε παρακείμενο θόλο.

Το τζαμί του Χαφέζ Πασά, κοντά σε εκείνο του Μωάμεθ Β'. Ο ιδρυτής αυτού του τζαμιού είδε όνειρο, στο οποίο του εμφανίστηκε ο Πορθητής και τον ρωτούσε επίμονα πώς τόλμησε να ανεγείρει τζαμί τόσο κοντά στο δικό του, παίρνοντας έτσι από τους ανθρώπους που το επισκέπτονταν; Ο Πορθητής ήταν έτοιμος να τον σκοτώσει, όταν ο Χαφέζ Αχμέτ ξύπνησε. Πέθανε εβδομήντα ημέρες μετά από αυτό το όνειρο και καθώς τον μετέφεραν στον τάφο, έπεσε πάνω του πέτρα από το τζαμί του σουλτάνου Μωάμεθ και του έκοψε το κεφάλι σαν να το είχε κόψει το σπαθί.

Το τζαμί του Χαλίλ Πασά είναι επίσης κοντά σε εκείνο του σουλτάνου Μωάμεθ Β'.

Το τζαμί του Ταβάς Μεσίχ Πασά είναι επίσης κοντά στο πιο πάνω, στην αγορά του Αλή Πασά. Ο ιδρυτής του πάρθηκε από τον θάλαμο των υπηρετών-κελαριού (κιλάρ) την εποχή του Μουράτ Γ’ και έγινε κυβερνήτης της Αιγύπτου και στη συνέχεια μεγάλος βεζίρης.

Το τζαμί του Μπαλή Πασά είναι ψηλό κτίριο, κοντά στο τζαμί του Εμίρ Νατζάρι και χτίστηκε από τον Σινάν.

Το τζαμί του Ρουστάμ Πασά, του βεζίρη του Σουλεϊμάν, σε εκείνο το μέρος της πόλης που ονομάζεται Ταχτούλ-καλε, είναι διακοσμημένο με επισμαλτωμένα πλακίδια. Είναι όμορφο, πέρα από τη δυνατότητα περιγραφής. Από όλες τις πλευρές του περιβάλλεται από καταστήματα.

Το τζαμί του Γιαβουρσάρ, στην αγορά σιτηρών, έχει έναν τρούλο, αλλά δεν έχει επιγραφή χρονολόγησης. Χτίστηκε από τον παππού μου.

Το τζαμί της αγοράς σιτηρών χτίστηκε από τον υπαρχηγό της αστυνομίας την εποχή του σουλτάνου Σουλεϊμάν. Βρίσκεται έξω από την αγορά σιτηρών, στην ακτή και χτίστηκε από τον Σινάν. Καθώς είχε φθαρεί, επισκευάστηκε από την Καρά Τσελεμπή Ζάντε. Βρίσκεται σε υπερυψωμένο σημείο, έχει ψηλό τρούλο, έξι καταστήματα, πολλές αποθήκες και μιναρέ, ο οποίος από την άποψη της κομψότητας ξεπερνά όλους τους άλλους στην Ισλαμπόλ.

Το τζαμί της βαλιδέ του σουλτάνου Οσμάν Β’ είναι κοντά στο Ακ-σεράι και χτίστηκε από τον διάσημο αρχιτέκτονα Χοατζέμπ Σινάν.

Το τζαμί του ίδιου του διάσημου αρχιτέκτονα είναι κοντά σε εκείνο του σουλτάνου Βαγιαζήτ.

Το τζαμί του Καδηασκέρ Αμπντούρ-ραχμάν Εφέντη, από τον Σινάν.

Το τζαμί του Χατζή Εβχάντ Αλλάχ, στο Επταπύργιο, από τον ίδιο αρχιτέκτονα.

Το τζαμί του Χαντίμ Μαχμούτ Αγά, του καπού αγά ή επικεφαλής των λευκών ευνούχων, είναι κοντά στο Αχόρ-καπί (πύλη του σταύλου). Ήταν αγάς των σουλτάνων Σουλεϊμάν και Σελήμ Β’.

Το τζαμί του Χατζή Χοσρού μπεγκ, είναι κοντά σε εκείνο του Χατζή Μουσταφά Πασά και χτίστηκε από τον Σινάν.

Το Χατούν-τζαμί (τζαμί της κυρίας) είναι κοντά στο χαμάμ του Σουλού Μοναστίρ. Επίσης έργο του Σινάν.

Κοντά στην κρήνη Οσκοπλί, στο σημείο όπου συναντώνται επτά δρόμοι (κάτι που δεν συμβαίνει σε κανένα άλλο μέρος της Ισλαμπόλ), βρίσκεται το τετράγωνα χτισμένο τζαμί του ντεφτερντάρ Σουλεϊμάν Τσελεμπή.

Το τζαμί του Χαρέμ Τσαβούς, κοντά στον νέο κήπο, χτισμένο από τον Σινάν, ο οποίος έχτισε επίσης το τζαμί κοντά στο Καδή-τσεσμέ (κρήνη του δικαστή) και το ονόμασε με το δικό του όνομα.

Το τζαμί του Αχή-Τσελεμπή βρίσκεται στην αγορά φρούτων και χτίστηκε από τον Σινάν.

Τα παλαιά μεστζίντ ή μικρά τζαμιά της Ισλαμπόλ.

Μόνο ο σουλτάνος Μωάμεθ Β’ εγκαινίασε 170 μεστζίντ στην Ισλαμπόλ.

Το μεστζίντ της Κριμαίας, κοντά στον παλιό στρατώνα. Εκείνο του Μοχιαντίν, κοντά στο τζαμί του Μωάμεθ Β’. Του Χαρατζή μπεγκ, κοντά στην αγορά σιτηρών, πάνω από την πόρτα του οποίου ο αρχιτέκτονας έχει σχηματίσει πολύ έξυπνα, με κόκκινα και άσπρα τούβλα, την επιγραφή «Δεν υπάρχει άλλος θεός παρά ο Αλλάχ. Ο Μωάμεθ είναι ο Προφήτης του». Το μεστζίντ του Σάλεχ Πασά, κοντά στην αγορά σιτηρών. Του Χαϊντέρ Πασάς, στην ίδια γειτονιά. Του Χατζή Χασάν, κοντά στο προηγούμενο, χτισμένο από τον Σινάν. Του Ντεμίρ χαν, κοντά στο κρύο-πηγάδι. Του Χαμίντ Εφέντη, με επιγραφή που εκφράζει το έτος 985. Το Αραμπατζηλάρ, κοντά στην αγορά σιτηρών. Του Παπάζογλου, εντός της αγοράς σιτηρών. Του Μπαρχισάρ, μέσα από την πύλη Τζεμπελή Αλή. Το Ρεβάνι, κοντά στις Σαράντα Κρήνες.

Τα μεστζίντ που χτίστηκαν από τον Σινάν είναι: Του Ρουστέμ Πασά, στο Γενί Μπαχτσελί. Του Σινάν Πασά, στο ίδιο μέρος. Του μουφτή Τσεβί Ζάντε, στην πύλη του Κανονιού. Εκείνο του δικού του ονόματος, στο Γενί-μπαχτσέ. Εκείνο του Εμίρ Αλή, κοντά στο τελωνείο, από την πλευρά της στεριάς. Το Ουτς Μπας (τρία κεφάλια), κοντά στο πιο πάνω. Το Ντεφτερντάρ Σερίφ Ζάντε. Το Σιρμακές, στο πάνω μέρος του Γενί-μπαχτσέ, κοντά στου Λουτφί Πασά. Το Χοατζεγί Ζάντε, κοντά στου Μωάμεθ Β’. Το Τακιατζή Αχμέτ Τσελεμπή, κοντά στην πύλη Σιλίβρι. Το Νταμπάγ Χατζή Χάμζα, στο Λιβάδι του Αγά. Το μεστζίντ της κυρίας του Ιμπραήμ Πασά, κοντά στο Κούμ-καπι. Το μεστζίντ των χρυσοχόων. Εκείνο των ραφτάδων. Του Αγά, στην Αγία Σοφία. Του σεΐχη Φερχάντ, κοντά στο Λάνκα-μποστάν. Του Κουρεκτζή-μπαση, έξω από την Κούμ-καπι. Του Γιαγιά-μπαση, μέσα από την πύλη Φαναρίου. Του Αμπντ-σούμπαση, κοντά στο τζαμί του Σελήμ Α’. Του Χουσεΐν Τσελεμπή. Του Χατζή Ελιάς. Του Λαλ Ζάντε Νταμάντ Τσελεμπή. Του Ντοχάνι-Ζάντε, κοντά στο τζαμί του παλιού Μουσταφά Πασά. Του Καδή-Ζάντε, κοντά στο Τσοκούρ-χαμάμ. Του οπλουργείου, στην αγορά σιτηρών. Του σεράι αγάσι, έξω από την πύλη Αδριανούπολης. Του Ελιάς-Ζάντε, έξω από την πύλη Κανονιού. Του Σαρράφ-Ζάντε, στην ίδια γειτονιά. Και του Χαμντουλά Χαμίντι Τσελεμπή, στο Σουλού Μοναστίρ. Όλα αυτά τα μεστζίντ χτίστηκαν από τον διάσημο αρχιτέκτονα, τον παλιό Σινάν, τον οικοδόμο του τζαμιού του σουλτάνου Σουλεϊμάν, ο οποίος έχτισε τουλάχιστον 3.060 κτίρια, αποτελούμενα από χάνια, τζαμιά, ιμαρέτ, ανώτερα σχολεία, σχολεία, παλάτια κλπ. Ήταν αυτός που έχτισε τον στρογγυλό τρούλο, εξ ολοκλήρου από μάρμαρο, για το μνημείο του, κοντά στο τζαμί του σουλτάνου Σουλεϊμάν, στη γωνία του παλατιού του αγά των γενίτσαρων, δίπλα στη μεγάλη κρήνη. Πέθανε εκατόν εβδομήντα ετών. Στην πέτρα που έχει τοποθετηθεί στο κεφάλι του υπάρχει επιγραφή με χρυσά γράμματα, από το χέρι του Καραχισάρι Χασάν Τσελεμπή, που έχει αποδοθεί με εξαιρετικό τρόπο.

Υπάρχουν πολλά άλλα τζαμιά και μεστζίντ στην Ισλαμπόλ, αλλά αυτά που περιγράψαμε είναι τα πιο αξιόλογα για την αρχιτεκτονική τους.

17. Οι μεντρεσέδες ή σχολές

Ο πρώτος μεντρεσές που ιδρύθηκε στην Ισλαμπόλ ύστερα από την κατάκτησή της από τον σουλτάνο Μωάμεθ ήταν εκείνος της Αγιασόφια. Ο επόμενος ήταν το ίδρυμα των οκτώ σχολών στα δεξιά και αριστερά, δηλαδή στα βόρεια και νότια του τζαμιού του σουλτάνου Μωάμεθ. Αυτές οι οκτώ σχολές μπορούν να συγκριθούν με οκτώ περιοχές του Παραδείσου. Ο σουλτάνος ίδρυσε επίσης σχολείο για την ανάγνωση των Κορανίου σε σημείο δίπλα στη σχολή και στα ανατολικά νοσοκομείο για τους φτωχούς. Αυτό το νοσοκομείο είναι πρότυπο για όλα αυτού του είδους τα ιδρύματα. Βόρεια και νότια από τις οκτώ σχολές βρίσκονται τα κελιά των σπουδαστών (σόχτε), τριακόσια εξηνταέξι στον αριθμό, σε καθένα από τα οποία κατοικούν τρεις ή τέσσερις σπουδαστές, οι οποίοι λαμβάνουν τις προμήθειες και τα κεριά τους από το καταπίστευμα (βακφ). Υπάρχει επίσης σχολείο μουσικής (νταρ-ουζ-ζιάφατ) και κουζίνα που φωτίζεται από εβδομήντα τρούλους, που μπορεί να συγκριθεί με την κουζίνα του Καϊκαούς, όπου τρέφονται οι φτωχοί δύο φορές την ημέρα. Κοντά σε αυτήν την τραπεζαρία υπάρχει καραβανσεράι και μεγάλος στάβλος ικανός να χωρέσει 3.000 άλογα και μουλάρια.

Ο μεντρεσές του σουλτάνου Βαγιαζήτ βρίσκεται στη νότια πλευρά της μεγάλης αυλής του τζαμιού του. Ο σεϊχουλισλάμ είναι ο κύριος λέκτορας και εποπτεύει τις υποθέσεις του.

Ο μεντρεσές του σουλτάνου Σελήμ, κοντά στο Γενί-μπαχτσέ, στο κιόσκ των Χαλτζιλάρ, χτίστηκε από τον σουλτάνο Σουλεϊμάν, αλλά ήταν αφιερωμένος στη μνήμη του πατέρα του. Τα έσοδά του προέρχονταν από τον Γενί-μπαχτσέ (νέο κήπο), ο οποίος αρχικά είχε μήκος ένα μίλι και πλάτος μισό μίλι. Σε αυτό ακριβώς το σημείο ο σουλτάνος Σελήμ έστησε το στρατόπεδό του, όταν ήρθε στην αυτοκρατορία και έλαβε την πράξη της υποταγής.

Ο μεντρεσές του σουλτάνου Σουλεϊμάν, στα βόρεια και νότια αυτού του τζαμιού, αποτελείται από τέσσερα σχολεία, ένα για τις παραδόσεις (νταρ-ουλ-χαντίθ), ένα για την ανάγνωση του Κορανίου (νταρ-ουλ-κιράτ), ένα ξεχωριστό για την ιατρική, με νοσοκομείο και άσυλο για τρελούς, πολυάριθμα λουτρά, καραβανσεράι, στάβλο και ένα σχολείο για αγόρια.

Ο μεντρεσές του πρίγκιπα Μωάμεθ χτίστηκε από τον Σινάν και είναι διάσημος για τις γνώσεις του.

Ο μεντρεσές του σουλτάνου Αχμέτ Α’ γειτνιάζει με το ομώνυμο τέμενος.

Ο μεντρεσές του Καρά Μουσταφά Πασά είναι κοντά στο Παρμάκ-καπί (πύλη του δακτύλου).

Ο μεντρεσές του Μοΐντ Εφέντη είναι κοντά στο Καδή Τσεσμέ.

Ο μεντρεσές του Χαμίντ Εφέντη, στο Φιλιουκούσι (λόφος του ελέφαντα).

Ο μεντρεσές του Χασάν Πασά, κοντά στο παλάτι του Τζανπουλάντ Ζάντε, είναι υπέροχο υψηλό κτίριο και το κάτω μέρος του είναι διακοσμημένο με καταστήματα.

Ο μεντρεσές του Εσμαχάν Σουλτάν, βρίσκεται μέσα από την πύλη Αδριανούπολης.

Οι μεντρεσέδες του Καδή Μαχμούτ Εφέντη, του Μουράτ Πασά, του Νταβούντ Πασά, του παλαιού Αλή Πασά, του Μεσίχ Πασά, του Ρουστέμ Πασά, του Τσεβιζάντε, του Καπενκετζή, του Μπαστζή Ιμπραήμ Μπεγκ, των Αλτί-Μαρμάρ, του Νισαντζή Μοχάμεντ Μπεγκ, του Κουρεκτζή-μπαση, του Καρά Πίρι Πασά, κοντά στο Σοούκ-κογιού, του Αφζάλ Ζάντε, του Μαρντουμιέ, κοντά στο Κιζίλ Μασλάκ, του μουλά Κουρανί, του χότζα του σουλτάνου Μωάμεθ Β’, που προσβεβλημένος από τον σουλτάνο τον άφησε και πήγε στην Αίγυπτο, αλλά στη συνέχεια επέστρεψε κατόπιν αιτήματος του σουλτάνου και ήταν παρών στην πολιορκία της Ισλαμπόλ. Ο μεντρεσές του Ρεβανί, εύγλωττου ανθρώπου της εποχής των σουλτάνων Σελήμ Α’ και Σουλεϊμάν, που ήταν γέννημα-θρέμμα της Αδριανούπολης και θάφτηκε κοντά στο Κιρκ Τσεσμέ (Σαράντα Κρήνες) μπροστά στο δικό του τζαμί. Ο μεντρεσές του Εκμεκτζή Ζάντε Αχμέτ Πασά, του ντεφτερντάρ του σουλτάνου Αχμέτ Α’. Ο μεντρεσές της Σουνάτ Χατούν, της Φατίμα Σουλτάνας, των Ουτς Μπας (τριών κεφαλών), του Νουραντίν Χαφρ, μέσα από την πύλη Αδριανούπολης, χτισμένος από τον Σινάν, του Φαρούκ Κεχαγιά, του Μενά. Του Ακ-χεσάμ-αντ-ντίν, κοντά στο λουτρό του σουλτάνου Σελήμ, του παλαιού Ιμπραήμ Πασά, του Χασεκή Σουλτάν, του Καχριέ, χτισμένος από τον Σινάν, του Χασεκή, στην αγορά-γυναικών, επίσης χτισμένος από τον Σινάν με έξοδα του σουλτάνου Σουλεϊμάν. Της βαλιδέ του σουλτάνου Οσμάν Β’ κοντά στο Ακ-σεράι, του Μακμπούλ Αχμέτ Πασά, του Ισκεντέρ Πασά, του Σούφι Μοχάμεντ Πασά, του Ιμπραήμ Πασά, κοντά στην Ισά Καπί (Πύλη του Ιησού), του Τζαφάρ Αγά, του ταμία Αχμέτ Αγά, του Μοαβίλ Εμίρ, του Ομμ-βαλάντ, του Καντιασκέρ Ντερβίς Εφέντη, του Χοατζεχί Ζάντε, κοντά στου σουλτάνου Μωάμεθ Β’. Του Αγά Ζάντε, του ντεφτερντάρ Αμπντ ους-σαλάμ Μπεγκ, του Τουτί Καδή, του Σαχ Κούλι Χακίμ Μοχάμεντ Τσελεμπή, του Χουσεΐν Τσελεμπή, του Εμίρ Σινάν Τσελεμπή, του Νταραγάν Γιουνούς, του Καρτζή Σουλεϊμάν, της Χαρτζή Χατούν, του ντεφτερντάρ Σερίφε Ζάντε, του Καδή Χακίμ Τσελεμπή, του Μπαμπά Τσελεμπή, του Γκερμαστί Ζάντε, του Σεγκμπάν Αλή, του Μπεζαστάν Κεχαγιά, των Κοβατζιλάρ, του Ιμάμ Ζάντε και του Κορ Αχμέτ Πασά. Πενήντα από αυτούς τους μεντρεσέδες χτίστηκαν την εποχή των σουλτάνων Σελήμ Α’ και Σουλεϊμάν, από τον διάσημο αρχιτέκτονα Σινάν.

18. Τα νταρ-ουλ-κιρά της Ισλαμπόλ

Κάθε μεγάλο τζαμί έχει νταρ-ουλ-κιρά ή σχολείο για την ανάγνωση του Κορανίου, το πιο αξιοσημείωτο από τα οποία είναι το νταρ-ουλ-κιρά του σουλτάνου Σουλεϊμάν. Εκείνα του Χοσρού Κεχαγιά, κοντά στο τζαμί του Εκμεκτζή Ζάντε Αχμέτ Πασά, του Σαντί Τσελεμπή, του Μουφτή Ζάντε και του Μπόσναλη Αχμέτ Πασά, χτίστηκαν όλα από τον διάσημο αρχιτέκτονα Σινάν.

19. Τα μεκτέμπ ή σχολεία για αγόρια

Κάθε αυτοκρατορικό τζαμί έχει σχολείο προσαρτημένο σε αυτό. Εκτός από αυτά, υπάρχουν και τα σχολεία του Καρά Μουσταφά Πασά, μεγάλη εγκατάσταση απέναντι από το ομώνυμο μνημείο, το σχολείο του Χοσρού Πασά κοντά στο Γενίμπαχτσε, του αγά καπουσί κοντά στο τζαμί του σουλτάνου Σουλεϊμάν, στο οποίο συμμετέχουν τριακόσια ή τετρακόσια αγόρια, του Παπάζογλου, κοντά στην αγορά σιτηρών, του Ασίκ Πασά, του Αλή Τζεμαλί στο Ζίρεκ και του Μοχάμεντ Πασά στη συνοικία του Χατζή Πασά.

20. Τα νταρ-ουλ-χαντίθ ή σχολεία παράδοσης

Οι παραδόσεις διαβάζονται σε όλα τα αυτοκρατορικά τζαμιά σύμφωνα με τις αρχές του Μόσλεμ και του Μποχάρι. Τα σχολεία που χτίστηκαν ειδικά για αυτόν τον σκοπό είναι: το Νταρ-ουλ-χαντίθ του Χασάν Εφέντη, κοντά στο Κεσκίντε, του μουλά Ισάκ Τσελεμπή, που φτιάχτηκε το έτος Εγείρας 926 και του Νταμάντ Μοχάμεντ Εφέντη, κοντά στο τζαμί του Σινάν.

21. Οι τεκέδες των δερβίσηδων

Ο αρχαιότερος από αυτούς είναι εκείνος που ιδρύθηκε από τον Μωάμεθ Β’, μέσα από τη μεγάλη πύλη της Αγιασόφια και ονομάζεται Σιρκετζή Τεκέ. Ιδρύθηκε όταν ο Μοσλέμα και ο Εγιούπ πολιορκούσαν την Ισλαμπόλ και στη συνέχεια μετατράπηκε σε γυναικείο μοναστήρι, αλλά όταν ο Μωάμεθ κατέκτησε την Ισλαμπόλ, το έκανε και πάλι ανδρικό μοναστήρι. Ο πρώτος του σεΐχης ήταν ο Οβέις, ο οποίος είχε την ευθύνη για εβδομηντατέσσερις μαθητές. Τάφηκε στη Δαμασκό, κοντά στον Μπελάλ τον Αβυσσηνό. Ο Θεός να αγιάσει τη μυστική του κατάσταση! Οι άλλοι τεκέδες είναι εκείνοι του Ακ-Σεμσεντίν, κοντά στου Αλή Πασά, του Εμίρ Νατζάρι, των Σοφιλάρ, του Χατζή Μουσταφά Πασά, του Ουμ-σινάν, του Σίβασι, του Ταβάσι Μοχάμεντ Αγά κοντά στην Αγιασόφια, του Ερντεμπιλί,. του Σουνμπούλ Εφέντη και του Γκιουλσενί στο Ακ-σεράι.

22. Τα ιμαρέτ ή τραπεζαρίες

Δόξα στο Θεό! ο οποίος, σύμφωνα με το ιερό κείμενο του Κορανίου, «Δεν υπάρχει κανένα ζώο στη γη, για το οποίο να μην έχει προβλέψει ο Θεός», παρέχει άφθονα εφόδια για τους φτωχούς από το ίδρυμα του σουλτάνου Μωάμεθ Β’ στο νέο παλάτι, στο οποίο τους μοιράζεται φαγητό τρεις φορές την ημέρα. Στο ιμαρέτ του σουλτάνου Βαγιαζήτ δύο φορές. Το ίδιο στα ιμαρέτ του σουλτάνου Σελήμ Α’, του Σουλεϊμάν, του πρίγκιπα Μωάμεθ, του Αχμέτ, του Εγιούπ, της Χασεκή Σουλτάνας κοντά στη γυναικεία αγορά, της Βάφα Σουλτάνας, του πρίγκιπα Τζεχανγκίρ κοντά στο Τόπ-χανε, της Μερμά Σουλτάνας στο Σκουτάρι, της Βαλιδέ του Μουράτ Δ’, του Ιμπραήμ χαν και του Οσμάν Χαν. Ο Θεός να απλώσει το έλεός Του πάνω σε όλους τους! Εκτός από αυτά, υπάρχουν εκατοντάδες κουζίνες προσαρτημένες στα διάφορα μοναστήρια, αλλά τα παραπάνω είναι τα παλιά ιδρύματα των σουλτάνων και των πριγκίπων, όπου οι φτωχοί λαμβάνουν καθημερινά ένα καρβέλι ψωμί και ένα πιάτο σούπα. Εγώ, ο ταπεινός Εβλία, που σε διάστημα πενηνταενός ετών επισκέφθηκα τις επικράτειες δεκαοκτώ διαφορετικών μοναρχών, δεν έχω δει πουθενά τέτοιες εγκαταστάσεις.

23. Τα τιμαριστάν και μοριστάν ή νοσοκομεία

Στο Τιμάρ -Χανε του Μωάμεθ Β’, το οποίο αποτελείται από εβδομήντα δωμάτια, καλυμμένα με ογδόντα τρούλους, υπάρχουν διακόσιοι υπηρέτες, ένας γενικός ιατρός και ένας χειρουργός. Όλοι οι ταξιδιώτες που αρρωσταίνουν εισάγονται σε αυτό το νοσοκομείο και φροντίζονται καλά. Έχουν εξαιρετικό φαγητό δύο φορές την ημέρα. Τους δίνουν ακόμη και φασιανούς, πέρδικες και άλλα εκλεκτά πουλιά. Αν δεν υπάρχει διαθέσιμο [φαγητό] στο νοσοκομείο, παρέχεται από το ίδρυμα, το οποίο θα εφοδιάσουν τα ιμαρέτ του σουλτάνου Σουλεϊμάν, του γιού του του πρίγκιπα Μοχάμεντ, του σουλτάνου Αχμέτ Α’, της Χασεκή Σουλτάνας, της Βάφα Σουλτάνας, του Εγιούπ Σουλτάν, του πρίγκιπα Τζεχανγκίρ, της Μερμά Σουλτάνας και του τζαμιού της Βαλιδέ στο Σκουτάρι. Υπάρχουν μουσικοί και τραγουδιστές που χρησιμοποιούνται για να διασκεδάζουν τους άρρωστους και τους παράφρονες και έτσι να θεραπεύουν την τρέλα τους. Υπάρχει επίσης ξεχωριστό νοσοκομείο για άπιστους. Το νοσοκομείο του σουλτάνου Σουλεϊμάν είναι ίδρυμα τόσο εξαιρετικό, που οι ασθενείς γενικά θεραπεύονται μέσα σε τρεις ημέρες από την εισαγωγή τους, αφού διαθέτει τους πιο ικανούς γιατρούς και χειρουργούς. Τα τζαμιά του Βαγιαζήτ και του Σελήμ δεν έχουν προσαρτημένα σε αυτά νοσοκομεία. Το νοσοκομείο του σουλτάνου Αχμέτ είναι κυρίως για την υποδοχή τρελών ατόμων, λόγω της καθαρότητας του αέρα του. Οι συνοδοί είναι αξιοσημείωτοι για την υπομονή και την καλή τους διάθεση, ο λόγος για το οποίο είναι ότι βρίσκονται υπό την άμεση εποπτεία του κιζλάραγα, ο οποίος παρευρίσκεται ο ίδιος για να ερευνά την κατάσταση των ασθενών. Το νοσοκομείο της Χασεκή, κοντά στην αγορά γυναικών, είναι επίσης εξαιρετικό ίδρυμα.

24. Τα κυριότερα παλάτια της Ισλαμπόλ

Ένα από τα μεγαλύτερα από αυτά είναι εκείνο του Ιμπραήμ Πασά, βεζίρη του σουλτάνου Σουλεϊμάν, στο Ατ-μεϊντάν, στο οποίο 2.000 υπηρέτες του σεράι εκπαιδεύονταν παλαιότερα. Είναι δεύτερο από την άποψη της μεγαλοπρέπειας, μετά το αυτοκρατορικό σεράι. Το σεράι του Μερμά, κοντά στο τζαμί του σουλτάνου Βαγιαζήτ, αποτελείται από επτακόσια ξεχωριστά διαμερίσματα. Αλλά ακόμη μεγαλύτερο από αυτό είναι το σεράι του Σιγιαβούς Πασά, στα βόρεια του τζαμιού του σουλτάνου Σουλεϊμάν, το οποίο έχει τριακόσια δωμάτια, επτά λουτρά, πενήντα καταστήματα και στάβλους πιο εκτεταμένους από εκείνους του αυτοκρατορικού παλατιού. Τα άλλα είναι: Το σεράι του αγά των γενίτσαρων, κοντά στο τζαμί του σουλτάνου Σουλεϊμάν. Το σεράι του Τεκελή Μουσταφά Πασά. Του Νταλάκ Μουσταφά Πασά. Του ντεφτερντάρ (που απαγχονίστηκε) Μουσταφά Πασά, κοντά στο Σουλεϊμανιέ. Του Περτέβ Πασά στη Βάφα. Της Σεβγκελούν Μοσλί Σουλτάνας, μέσα στην αγορά σιτηρών. Του Περιντζί Ζάντε, στο Ζιρέκμπασι. Της Κορσουνλού Σουλτάνας, στο ίδιο μέρος. Του Μοραλί Μουσταφά Πασά, κοντά στον τόπο των Ατζέμογλαν. Του Καπουτζή Μουράτ Πασά, κοντά στους μελανοποιούς. Του Σιλιχτάρ Μουσταφά Πασά, κοντά στο τζαμί του Σουλεϊμάν. Του Χοάτζε βεζίρη Μοχάμεντ Πασά, κοντά στο τζαμί του Σαχ Ζάντε. Του Καναάν Πασά, κοντά στο παλιό Σεράι. Του Μούσα Πασά, κοντά Χατζή Πασά. Του Καρά Μουσταφά Πασά, κοντά στο Ακ-σεράι. Του Σόκολι Μοχάμεντ Πασά, κοντά στο Αλάι Κιοσκ. Του Μελέκ Αχμέτ Πασά, κοντά στην Αγιασόφια, με τρία λουτρά και διακόσια διαμερίσματα. Του Ρέις Ισμαήλ, κοντά στου Μαχμούτ Πασά. Του χαν Ζάντε Σουλτάν ή Μπαϊράμ Πασά, κοντά στην Αγιασόφια. Του Βάρβαρ Αλή Πασά, κοντά στο τζαμί του σουλτάνου Αχμέτ. Του Εμίργκιουνε Ζάντε Γιουσούφ Πασάς, κοντά στην πύλη του στάβλου. Του Μοκαμπιλιτζή Χασάν Εφέντη. Του καπουδάν Χασάν Πασά, κοντά στην Αγιασόφια. Της Αϊσά Σουλτάνας, κοντά στο Ακ-σεράι. Του Τζαν Πουλάντ Ζάντε Χουσεΐν Πασά. Του Τζουβάν Καπουτζή του βεζίρη, αλλιώς του σεράι του Ρουστέμ Πασά, κοντά στο μοναστήρι του Χατζή Αχμέτ Σουλτάν. Του Ανκαμπούτ Αχμέτ Πασά. Του Χατζή Ιμπραήμ, περισσότερο γνωστού με το όνομα Τζίντζι Χατζή. Του Σάλεχ Πασά, κοντά στου Μαχμούτ Πασά. Του καπουδάν Σιαβούς Πασά, κοντά στο λιμάνι γαλερών. Του Ακ-Μοχάμεντ Πασά, κοντά στο Τζίντζι Μεϊντάν. Του Μπαλατλή σολάκ Τσελεμπή. Του Χουσεΐν Αγά, κοντά στο τζαμί του σουλτάνου Σελήμ. Των στρατώνων των γενίτσαρων, κοντά στο Όρτα Τζαμί. Το παλάτι του Ιμπραήμ, επιθεωρητή του ναυστάθμου, κοντά στη Βάφα, για το οποίο ο ταπεινός συγγραφέας συνέθεσε μια επιγραφή χρονολόγησης.

Τα ακόλουθα παλάτια χτίστηκαν από τον αρχιτέκτονα Σινάν κατά τη διάρκεια της βασιλείας των σουλτάνων Σελήμ Α’ και Σουλεϊμάν: Το αυτοκρατορικό παλάτι του σουλτάνου Μωάμεθ Β', αφού κάηκε, ξαναχτίστηκε από τον σουλτάνο Σουλεϊμάν, ο οποίος επίσης αποκατέστησε το Γαλατά Σεράι, το οποίο είχε χτιστεί από τον σουλτάνο Βαγιαζήτ. Ο Σινάν επίσης έκτισε το παλάτι του Γενί-καπι. Του Μοχάμεντ Πασά, στο λιμάνι γαλερών. Του Μοχάμεντ Πασά, στην Αγιασόφια. Του Ρουστάμ Πασά, βεζίρη του σουλτάνου Σουλεϊμάν. Του Κότζα Αλή Πασά. Στη θέση του παλατιού του Γκιουζέλ Αχμέτ Πασά, στον Ιππόδρομο, χτίστηκε το τζαμί του σουλτάνου Αχμέτ Α’. Το σεράι του Φερχάντ Πασά, κοντά στου σουλτάνου Βαγιαζήτ. Του Περτέβ Πασά, στη Βάφα. Του Κότζα Σινάν Πασά, στο μέρος του Χασάν. Του Σούφι Μοχάμεντ Πασά, κοντά Χατζή Πασά. Του Μοχάμεντ Αγά, κοντά στο Γενί-μπαχτσε. Του Σαχ Κουμπάν, κοντά στην κρήνη του Κασίμ Πασά.

25. Τα μεγάλα χάνια για εμπόρους

Το πρώτο είναι το Χατζή Χαν, κοντά στο Μαχμούτ Πασά, στο οποίο όλοι οι μεγάλοι Πέρσες έμποροι έχουν τις εγκαταστάσεις τους. Έχει εβδομήντα δωμάτια. Το χάνι του Μαχμούτ Πασά διαθέτει εκατόν είκοσι δωμάτια. Το Κεμπετζηλάρ Χαν εκατό δωμάτια. Eίναι η κατοικία των πλούσιων Βούλγαρων εμπόρων. Το χάνι του Πίρι Πασά, ογδόντα δωμάτια. Το Εσκί Χαν, διακόσια δωμάτια. Xτίστηκε από τον Μπαϊράμ Πασά, βεζίρη του σουλτάνου Μουράτ Δ’ και ονομάζεται Χάνι των Αιχμαλώτων (ασίρ), επειδή όλοι οι αιχμάλωτοι αγοράζονται και πωλούνται εδώ. Έχει εβδομήντα διαμερίσματα και γραφείο για την είσπραξη του πεντζέκ ή φόρου σκλάβων, του ενός πέμπτου της αξίας. Το χάνι της Άγκυρας, για τους εμπόρους σε μάλλινα είδη (σουφ), εκατό δωμάτια. Το χάνι του Περτέβ Πασά, διακόσια δωμάτια. Το χάνι του Φερχάντ Πασά, κοντά στο μπεζεστένι, διακόσια δωμάτια. Το Κιλίντ Χαν, διακόσια δωμάτια. Το χάνι της βαλιδέ Κιοσέμ, μητέρας του Μουράτ Δ’., ήταν αρχικά το παλάτι του Τζαρά Μοχάμεντ Πασά, αλλά έπεσε σε φθορά, ξαναχτίστηκε από τη βαλιδέ και αποτελείται από τριακόσιες αποθήκες, έτσι ώστε αυτό το χάνι και εκείνο του Μαχμούτ Πασά, είναι τα μεγαλύτερα στην Ισλαμπόλ. Σε γωνία βρίσκεται κιόσκ, που σηκώνει το κεφάλι του προς τον ουρανό και προσφέρει υπέροχη θέα. Οι στάβλοι του μπορούν να χωρέσουν χίλια άλογα και μουλάρια. Έχει τζαμί στο κέντρο. Το Κιαγίντ Χαν, κοντά στο Μαχμούτ Πασά. Το Κατίρ Χαν, κοντά στο Ταχτούλ-καλε. Το χάνι της αγοράς μελιού, που καταλαμβάνεται από Αιγύπτιους εμπόρους. Το Κετάν Χαν. Το Κατά Χαν. Το χάνι του Ρουστέμ Πασά. Το χάνι του παλαιoύ Γιουσούφ Πασά. Το χάνι του μουφτή. Το Τσοκούρ Χαν. Το Σουλού Χαν. Το χάνι της αγοράς λίπους. Και το χάνι του Ζεντάν-καπί. Όλα αυτά τα χάνια βρίσκονται σε εκείνη τη συνοικία της πόλης που ονομάζεται Ταχτούλ-καλε. Είναι εκτεταμένα κτίρια και καλύπτονται με μόλυβδο. Το Τζουβάν Καπουτζή Χαν βρίσκεται στο κέντρο της αγοράς σταφίδας. Το νέο χάνι του Καρά Μουσταφά Πασά, μεγάλου βεζίρη στον σουλτάνο Μωάμεθ Δ’, κοντά στο Χοάτζε Πασά, είναι μικρό αλλά ισχυρό κτίριο. Το χάνι του Κιοπρουλού Μεχμέτ Πασά, μεγάλου βεζίρη στον Μωάμεθ Δ’, αν και είναι, όπως το προαναφερθέν, νέο κτίριο, κοντά στην αγορά πουλερικών, δεν είναι κατώτερο, όσον αφορά τη σταθερότητα, από το Βαλιδέ Χαν. Έχει πάνω από διακόσια είκοσι διαμερίσματα.

26. Τα καραβανσεράι

Το Ελτσιλί Χαν (Χάνι του Πρέσβη), ακόμη και στην εποχή των απίστων, ήταν χάνι για ξένους, αλλά προικίστηκε μετά την κατάκτηση από τον Ικμπάλ Πασά. Το καραβανσεράι του Μωάμεθ Β’. Του Βαγιαζήτ Β’. Του Σελήμ Α’. Του Σουλεϊμάν. Της Χασεκή Σουλτάνας. Του Αχμέτ Α’. Των Καπουτζιλάρ, κοντά στην Αγιασόφια, όπου δύο μεγάλα χάνια στέκονται το ένα απέναντι από το άλλο. Του Κότζα Μοχάμεντ Πασά. Του Βάφα. Του Ατ-μεϊντάν. Του Σινάν Πασά. Το Μπακλαλή χαν, κοντά στο παλάτι του Μελέκ Αχμέτ Πασά. Και του Αλή Πασά, κοντά στο Μπιτ-μπαζάρ. Όλα αυτά χτίστηκαν από τον Σινάν Πασά.

27. Οι στρατώνες (μπεκάρ οντά)

Οι πιο εκτεταμένοι στρατώνες είναι εκείνοι που ονομάζονται Γιολγκετσέν, οι οποίοι αποτελούνται από τετρακόσια δωμάτια και σε περίπτωση ανάγκης, μπορούν να χωρέσουν χίλιους ένοπλους άνδρες. Οι οντάδες του σουλτάνου Μουράτ Δ’ είναι οκτώ και όπως και οι προηγούμενοι, έχουν τους αξιωματικούς και τους επιθεωρητές τους. Ο σουλτάνος Σουλεϊμάν μια μέρα, έχοντας προσβληθεί από τους γενίτσαρους, τους είπε: «Σιωπήστε, αλλιώς θα σας υποτάξω με τους τσαγκάρηδες στο Μερτζάν-τσαρσί» (αγορά κοραλλιών). Αυτή η απειλή διαδόθηκε και 40.000 γενίτσαροι συγκεντρώθηκαν στη στιγμή, οπλισμένοι με μπαστούνια και ρόπαλα και με κραυγές «Αλλάχ! Αλλάχ!» μπήκαν στην αυτοκρατορική αυλή. Ο αυτοκράτορας, που ξύπνησε από αυτές τις κραυγές, βγήκε και είπε: «Λοιπόν, γενναίοι συνάδελφοί μου, τι συμβαίνει;» Απάντησαν: «Δηλώσατε σήμερα ότι σκοπεύετε να καταστείλετε τους γενίτσαρους με τους κατασκευαστές παπουτσιών και περιμένουμε τώρα τις διαταγές σας. Έχουμε συγκεντρώσει στη στιγμή 40.000 άνδρες, αλλά αν περιμένετε μέχρι αύριο, θα έχουμε 40.000 ακόμη». Ευχαριστημένος από τη γενναιότητά τους, ο αυτοκράτορας τους είπε ότι μπορούσαν να ζητήσουν χάρη. Ζήτησαν λοιπόν να καθοριστεί η τιμή για ένα ζευγάρι παπούτς και μεστ (παντόφλες και δερμάτινες κάλτσες) μεταξύ εκατό και διακοσίων ακτσέ, το οποίο χορηγήθηκε αμέσως.

Οι οντάδες του οπλοστασίου είναι κοντά στο Μαχμούτ Πασά. Εκείνοι των Περτέβ Πασά και Χιλαλτζή, κοντά στο Σουλεϊμανιέ. Σαράντα οντάδες για εργένηδες στο Ατ-μεϊντάν. Σαράντα στο Μπουγιούκ Καραμάν. Οι οντάδες του Γιεντέκ Πασά. Και επτά οντάδες των Γαρίμπ, κοντά στην αγορά σιτηρών. Κάθε ένας από αυτούς τους στρατώνες μπορεί να περιέχει από χίλιους έως δύο χιλιάδες άνδρες.

28. Οι κρήνες οι στολισμένες με χρονολογήσεις

Στην εποχή των απίστων δεν υπήρχε άλλη κρήνη εκτός από εκείνη που ονομαζόταν Κιρκ-τσεσμέ (Σαράντα Κρήνες, τροφοδοτούμενη από το υδραγωγείο του Ουάλεντος). Σε άλλα μέρη της πόλης μάζευαν το νερό σε στέρνες, πέντε από τις οποίες γέμιζαν εν μέρει με νερό της βροχής και εν μέρει από το υδραγωγείο. Ο σουλτάνος Μωάμεθ Β’, αφού τελείωσε το τζαμί του, έχτισε διακόσιες κρήνες. Ο Βαγιαζήτ έχτισε εβδομήντα και ο Σουλεϊμάν επτακόσιες. Ο αριθμός τους σύντομα αυξήθηκε σε χιλιάδες από τους βεζίρηδες. Ο σουλτάνος Σουλεϊμάν επισκεύασε το υδραγωγείο και αύξησε την ποσότητα του νερού που μεταφερόταν στην Ισλαμπόλ. Οι κύριες κρήνες είναι οι ακόλουθες: Η κρήνη του Χαϊντέρ Πασά, κοντά στο ομώνυμο λουτρό. Εκείνη των μπεηλερμπέηδων, πέρα από την τάφρο μεταξύ της Εντίρνε-καπί και της Τόπ-καπι. Των ιμάμηδων, που φτιάχτηκε στη μνήμη των Χασάν και Χουσεΐν, που πέθαναν από δίψα στον κάμπο της Καρμπάλα. Η κρήνη του Σκαντέρ μπεγκ, έξω από την πύλη που οδηγεί στο Εγιούπ. Του σουλτάνου Μουράτ Γ’, έξω από την πύλη του Εγιούπ, στην ακτή της θάλασσας, κάτω από το σαχνεσί (προεξέχον παράθυρο) του παλατιού της Φατίμα Σουλτάνας. Η Σουκ-τσεσμέ (κρύα κρήνη), κοντά στο Αλάι κιόσκ. Η κρήνη του Καρά Μουσταφά Πασά, κοντά στο επιτάφιο μνημείο του. Του Χασάν μπεγκ, γιου της Φατίμα σουλτάνας, κοντά στο Οκτζιλάρ-μπασι. Του κεχαγιά των γενίτσαρων Σουλεϊμάν Αγά, κοντά στο Σεράτζ Χαν. Του Αλή Πασά, κοντά στο τελωνείο από την πλευρά της στεριάς. Του Κατίμπ Χουσεΐν, κοντά στο μοναστήρι του Ογλάν Σεΐχ στο Ακ-σεράι. Του Χατζή Μανσούρ, κοντά στο μνημείο του Ασίκ Πασά. Της βαλιδέ Κοσούμ, κοντά στη Γενί-καπι. Του Ιμπραήμ Πασά, κοντά στο τζαμί των πριγκίπων. Του Χασάν Πασά, κοντά στο παλάτι του Τζανπουλάντ Ζάντε. Του Χαρατζή Μοχαντίν, μπροστά στο τζαμί του, κοντά σε εκείνο του σουλτάνου Μωάμεθ Β’. Του Μαχμούτ Πασά, κοντά στο νέο μπεζεστένι. Του Μεσίχ Πασά, κοντά στην αγορά του Αλή Πασά. Και του Χασάν Αγά, του αρχηγού του Χας-οντά, μέσα στην αγορά σιτηρών, στη συνοικία των Αραμπατζηλάρ.⁶⁴

29. Τα σεμπίλ-χανε ή σπίτια νερού

Τα σεμπίλ-χανε χτίστηκαν στη μνήμη των Χασάν και Χουσάιν, που μαρτύρησαν από τη δίψα στον κάμπο της Καρμπάλα. Είναι όλα στολισμένα με επιγραφές χρονολόγησης. Το σεμπίλ του Μούσα Πασά, κοντά στο Αλάι Κιοσκ. Το σεμπίλ του Καναάν Αγά, απέναντι από τη μεγάλη πύλη της Αγιασόφια. Της Αϊσά Σουλτάνας, στο Οκτζιλάρ-μπασι. Του Μουσταφά Αγά, επικεφαλής του κεντρικού ταμείου, κοντά στο τζαμί της Αγιασόφια. Του Ερντεμπιλί, κοντά στην Αγιασόφια. Του καπουδάν Κιοσέ Αλή Πασά, στην αγορά σιτηρών. Του Αμπάς, του κιζλάραγα, κοντά στο κρήνη του Λαλαλί. Του Ιμπραήμ Πασά, του κεχαγιά του Κιοπρουλού Ζάντε, κοντά στη Βάφα. Και του Σινάν Πασά, του κατακτητή της Υεμένης, κοντά στο εργοστάσιο του Σιρμα-κές (χρυσό σύρμα).

30. Tα κύρια λουτρά

Το λουτρό είναι νόμιμη εγκατάσταση του Ισλάμ, βασισμένη στο κείμενο του Κορανίου: «Αν είστε μολυσμένοι, εξαγνιστείτε». Τα δύο λουτρά που υπήρχαν στην Ισλαμπόλ πριν από την κατάκτηση ήσαν αυτά των αζάπηδων και των Ταχτάμπ. Το πρώτο λουτρό που χτίστηκε μετά την κατάκτηση ήταν εκείνο στο τζαμί του σουλτάνου Μωάμεθ Β’, για χρήση από τους εργάτες που εργάζονταν για την κατασκευή του τζαμιού. Στη συνέχεια το λουτρό των αζάπηδων μετατράπηκε για χρήση από τους μουσουλμάνους. Τα λουτρά που χτίστηκαν στη συνέχεια ήσαν αυτά των Βάφα, Εγιούπ και Τσοκούρ. Όλα αυτά τα λουτρά διατηρούνται ακόμη και επισκευάζονται από το κληροδότημα (βακφ) του σουλτάνου Μωάμεθ. Προτίμησα να κατανείμω το καθένα από τα κύρια λουτρά σε συγκεκριμένη κατηγορία ανθρώπων με τον εξής διασκεδαστικό τρόπο: Για τους ασθενείς, το λουτρό του Αγιούμπ Σουλτάν. Για τους σεΐχηδες, εκείνο της Αγιασόφια. Για τους Σούφι, εκείνο που ονομάζεται με το ίδιο όνομα. Για ξένους, εκείνο που ονομάζεται λουτρό των ξένων (γαρίμπ). Για τους μποσταντζήδες, το λουτρό-κήπο (μποστάν). Για τους ανθρώπους της αγοράς, εκείνο που ονομάζεται αγορά της Παρασκευής (Τζουμά μπαζάρ). Για τους ακόλαστους, το Τσοκούρ (ο λάκκος). Για ζωγράφους, το Τσινλί (κινέζικο). Για τις γυναίκες, το χατούν (κυρία). Για φίλαθλους, το Κοτζελί Μοχάμεντ Πασά. Για τους γενίτσαρους, το λουτρό των νέων στρατώνων (γενί οντά). Για τους εργάτες, εκείνο με το αντίστοιχο όνομα (ιργάτ). Για τους χειρουργούς, το Τζεράχ (χειρουργός) Αλή Πασάς. Για τους ανθρώπουςτου Σεράι, αυτό του Ακ-σεράι. Για τους μαύρους Άραβες, αυτό που ονομάζεται τα Ποντίκια (Σιχανλί). Για τους αγίους, εκείνο του σουλτάνου Βαγιαζήτ Β’, του άγιου. Για τους τρελούς, το πολύχρωμο λουτρό (Αλατζέ). Για σκληρούς τυράννους, εκείνο του Ζιντζιρλή-καπί (αλυσοδεμένης πύλης). Για τους καταπιεσμένους, εκείνο του σουλτάνου Σελήμ του Δίκαιου. Για τους αχθοφόρους, το Σορτ-χαμάμ. Για ποιητές, εκείνο του σουλτάνου Σουλεϊμάν. Για δερβίσηδες, εκείνο του Χαϊντέρ Πασά. Για τα παιδιά των Αράβων, το Ταχτούλ-καλα. Για τους ευνοούμενους, εκείνο της Χασεκή. Για αστρονόμους, το Γελντίζ-χαμάμ (λουτρό του αστεριού). Για εμπόρους, εκείνο του Μαχμούτ Πασά. Για μητέρες, εκείνο της Βαλιδέ. Για ιππείς (Τζίντζι), εκείνο στον Ιππόδρομο. Για μουφτήδες, εκείνο του μουφτή. Για τους ζαΐμηδες, εκείνο του Γκεντέκ Πασά. Για τους οπλοποιούς, εκείνο του Νταβούντ Πασά. Για χότζες, το ομώνυμο λουτρό. Για τους σουλτάνους, το ομώνυμο λουτρό. Για μουλάδες, το λουτρό του μουλά Κορανί. Για τους Έλληνες, το λουτρό Φενέρ (στη γειτονιά τους). Για τραγουδιστές, το λουτρό Μπαλάτ (Παλάτι). Για παληάνθρωπους, το Χατζαρλή (οπλισμένος με στιλέτο). Για μουσικούς, το Λίμτζα (ή παρέλαση). Για ναυτικούς, το λουτρό του λιμανιού των γαλερών (κάντιργα λιμάν). Για τους ιμάμηδες ή αρχηγούς των λουτρών, εκείνο της Μικρής Αγιασόφια. Για τα μέλη του ντιβάν, το λουτρό του Μπαϊράμ Πασά. Για τους ευνούχους (χαντίμ), εκείνο του ευνούχου Μοχάμεντ Αγά. Για τους βεζίρηδες, εκείνο του Αλή Πασά. Για τους γενναιόδωρους, εκείνο του Λουτφί Πασά. Για τους κηπουρούς, εκείνο του Γενί-μπαχτσέ (νέου κήπου). Για τους Αλβανούς, εκείνο της πύλης Αδριανούπολης. Για τους μεβλεβήδες, εκείνο του Γενί-καπι (νέας πύλης). Για τους λιθοξόους, εκείνο της πύλης Σηλυβρίας. Για τους μάγους, εκείνο του Επταπύργιου. Για ζητιάνους, εκείνο του Τσαρτάκ. Για γραφείς, εκείνο του Νισαντζή Πασά. Για τους δραγουμάνους, το ομώνυμο λουτρό. Για ανάπηρους, εκείνο της Λάνκα. Για υπονομοποιούς, εκείνο του Σαριγκούρζ. Για τους γιατρούς, το Ματζουντζή-χαμάμ (φαρμακοποιών). Για τους καδιασκέρηδες, το ομώνυμο λουτρό. Για τους Πέρσες, το λουτρό των Ατζέμ-ογλάν. Για τους πωλητές βαρών και ζυγαριών, εκείνο των Βεζνετζιλάρ (ζυγιστών). Για τους Σατίρ (πεζούς φρουρούς), εκείνο του Περτέβ Πασά. Για τους τζογαδόρους, το βαμμένο λουτρό (Τεσβιρλί-χαμάμ). Για τους Σάφι, εκείνο του νομισματοκοπείου (Νταράμπ-χανε). Για τους εραστές, αυτό του κλουβιού (καφεσλί). Για τους αγάδες, εκείνο του Μικρού Αγά. Για τους εμπόρους κριθαριού, εκείνο του Άρπα-αμίνι (επιθεωρητή κριθαριού). Για τους σεΐντ (απόγονους του Προφήτη), εκείνο του Αμπάς Αγά. Για γυναίκες, εκείνο της γυναικείας αγοράς (εβρέτ-μπαζάρ). Για τους Εβραίους, εκείνο του Τζεχούντ-καπί (πύλη Εβραίων). Για ιπποκόμους, αυτό του Αχόρ-καπί (πύλης στάβλου). Για τους ανάπηρους (ματούχ), εκείνο του Κότζα Μοχάμεντ Πασά. Για παλιάτσους, εκείνο του Σένγκελ. Για καπετάνιους, το Ντενίζ-χαμάμ (λουτρό της θάλασσας). Για τους ελ-τουχίντ (μονοθεϊστές), το λουτρό του Κότζα Μουσταφά Πασά. Για νάνους, αυτό του Μικρού Αγά. Για τους κομψούς, εκείνο του Τσελεμπή (μικρού κυρίου).

Με τον ίδιο τρόπο κατανείμαμε τα λουτρά στα προάστια, τα οποία, μαζί με εκείνα που βρίσκονται μέσα, ανέρχονται σε εκατόν πενηνταένα και τα έχω επισκεφτεί όλα. Δεκαεπτά ακόμη χτίστηκαν κατά τη διάρκεια των ταξιδιών μου, αλλά αυτά δεν τα έχω δει. Το πιο κομψό και ευρύχωρο είναι το Τσοκούρ -χαμάμ, χτισμένο από τον Μωάμεθ Β’. Είναι στρωμένο με γρανίτη και μπορεί να φιλοξενήσει 5.000 άνδρες. Επόμενα στην κατάταξη μπορουν να σημειωθούν τα λουτρά του Μαχμούτ Πασά, του Tαχτούλ-καλε, του Βαγιαζήτ και του Κότζα Πασά. Τα καλύτερα φωτισμένα είναι εκείνα των Χαϊντέρ Πασά, Σουλεϊμανιέ και Βαλιδέ. Τα πιο καθαρά εκείνα της Αγιασόφια, των Σούφι, του Αμπάς Αγά και του Μοχάμεντ Πασά, στο Τσαρσαμπά-μπαζάρ.

Όταν με δέχτηκαν στο χαρέμ του σουλτάνου Μουράτ Δ’, τη νύχτα που διάβασα το Κοράνι, είχα την τύχη να δω το αυτοκρατορικό λουτρό, με το οποίο δεν μπορεί να συγκριθεί κανένα άλλο στον κόσμο. Οι τέσσερις πλευρές του έχουν αποδοθεί στη χρήση των υπηρετών και στο κέντρο υπάρχει κλειστό λουτρό για τον αυτοκράτορα. Το νερό τρέχει από όλες τις πλευρές από βρύσες και λεκάνες, μέσα από σωλήνες από χρυσό και ασήμι. Και οι λεκάνες που δέχονται το νερό είναι διακοσμημένες με τα ίδια μέταλλα. Σε μερικές από αυτές τις λεκάνες, ζεστό και κρύο νερό τρέχουν από τον ίδιο σωλήνα. Το δάπεδο είναι όμορφο ψηφιδωτό από πολύχρωμες πέτρες που θαμπώνουν το μάτι. Οι τοίχοι είναι αρωματισμένοι με τριαντάφυλλα, μόσχο και κεχριμπάρι, ενώ καίγεται συνεχώς αλόη σε θυμιατήρια. Το φως αυξάνεται από τη λάμψη και τη λαμπρότητα των παραθύρων. Οι τοίχοι είναι στεγνοί, ο αέρας εύκρατος και όλες οι λεκάνες από υπέροχο λευκό μάρμαρο. Τα αποδυτήρια είναι εφοδιασμένα με καθίσματα από χρυσό και ασήμι. Ο μεγάλος θόλος του πρώτου αποδυτηρίου, όλος από φωτεινό μάρμαρο, μπορεί να συγκριθεί μόνο με εκείνον στο Κάιρο. Καθώς αυτό το λουτρό βρίσκεται σε ανερχόμενο έδαφος, υψώνεται προς τον ουρανό. Τα παράθυρά του βλέπουν όλα προς τη θάλασσα, προς το Σκουτάρι και το Καζί-κιόι. Στα δεξιά της πόρτας των αποδυτηρίων βρίσκεται το δωμάτιο για τους μουσικούς (μοτρίμπ-χαν) και στα αριστερά ο τρούλος του εσωτερικού θησαυροφυλάκιου (χαζάνε χας). Δεν έχω δει πουθενά τόσο υπέροχο λουτρό, εκτός από εκείνο του Αμπντάλ, του χαν της Τιφλίδας, στην επαρχία Βαν.

Τα περισσότερα από τα παραπάνω λουτρά είναι στολισμένα με επιγραφές χρονολόγησης. Και είναι όλα διπλά (τσίφτε), δηλαδή αποτελούνται από δύο δωμάτια, εκτός από εκείνο του Μοχάμεντ Πασά στη Μικρή Αγορά. Το απόγευμα γίνονται δεκτές γυναίκες. Αν στα μεγάλα δημόσια λουτρά προσθέσουμε τα μικρότερα, ο αριθμός ξεπερνάει τα τριακόσια. Και αν υπολογιστούν και τα ιδιωτικά, ανέρχονται στον αριθμό των 4.536.

<-Τμήμα 15

Τμήματα 31-40->