41-44. Ταφικά μνημεία βεζίρηδων, αγίων και ιερών ανδρών

41. Τα ταφικά μνημεία των βεζίρηδων

Ο Μαχμούτ Πασάς, ο περίφημος βεζίρης του Μωάμεθ Β’, θαμμένος στην αυλή του δικού του τζαμιού, κάτω από ψηλό τρούλο. Ο Κότζα Μουσταφά Πασάς, ο βεζίρης του σουλτάνου Βαγιαζήτ, θαμμένος κοντά στην πύλη Σηλυμβρίας. Το μνημείο του Μουσταφά Πασά, του βεζίρη του σουλτάνου Σουλεϊμάν, του κατασκευαστή της γέφυρας στη Ρούμελη (Τζισρ Μουσταφά Πασά). Το μνημείο του Σινάν Πασά, του κατακτητή της Υεμένης. Εκείνο του Πίρι Πασά, του απογόνου του Αμπουμπέκρ, βεζίρη του Σελήμ Α’. Εκείνο του Μπαϊράμ Πασά, βεζίρη του Μουράτ Δ’, στη γυναικεία αγορά. Εκείνο του Χουσεΐν Μπέγκ, γιου του Χασάν καπουδάν πασά, κοντά στο Σεχζάντε. Εκείνο του Σουλεϊμάν Πασά, του βεζίρη του σουλτάνου Μουράτ Δ’, κοντά στο Σεράτζ-Χανέ. Εκείνο του Χοσρέβ Πασά κοντά στο Γενί-μπαχτσέ, με κομψά γραμμένη επιγραφή χρονολόγησης. Εκείνο του Μοχάμεντ Κιοπρουλού, του μεγάλου βεζίρη του σουλτάνου Μωάμεθ Δ’, κοντά στην καμένη κολόνα (Ντικιλί-τας).

42. Τα ταφικά μνημεία των αγίων και ιερών ανδρών που έχουν ταφεί στην Ισλαμπόλ. (Ο Θεός να τους ευλογεί όλους!)

Έχουμε ήδη αναφέρει ότι την εποχή των Ουμαγιάντ, όταν η Ισλαμπόλ πολιορκήθηκε εννέα φορές και τρεις φορές παραλίγο να καταληφθεί, έπεσε μεγάλος αριθμός μουσουλμάνων ηρώων, οι οποίοι είναι θαμμένοι στην αυλή του τζαμιού του Κότζα Μουσταφά Πασά. Στο Γκιούλ-τζαμί μέσα από την πύλη του Τζουμπέ Αλή. Στο μοναστήρι [τεκέ] του Σιρκετζή, έξω από την πύλη των μαρτύρων (Σεχίντ-καπί). Πίσω από τον ναύσταθμο, στο Εγιούπ και μέσα από την πύλη της φυλακής (Bagno). Μιλάμε τώρα για εκείνους που θάφτηκαν στην Ισλαμπόλ μετά την άλωσή της. Ο Για Βουντούντ, ο μεγάλος άγιος που βρέθηκε νεκρός στην Αγιασόφια με τις λέξεις «Ω Πανάγαθε» γραμμένες με αιμάτινα γράμματα στο στήθος του, είναι θαμμένος κοντά στο Εγιούπ στη σκάλα που φέρει το όνομά του. Ο Αγιά Ντεντέ, που έπεσε μάρτυρας στην πύλη του ονόματός του κατά την πολιορκία της Ισλαμπόλ, είναι θαμμένος με πολλούς φακίρηδες στο μοναστήρι του Σιρκετζή. Ο Χόρος Ντεντέ, ο οποίος έπεσε στην πύλη της Αγοράς Λουλουδιών, όπου είναι θαμμένος. Ο Σεμσεντίν Αχμέτ, γιος του Ισμαήλ Κουράνι, του χότζα του σουλτάνου Μωάμεθ Β’, ο οποίος μάλωσε μαζί του πήγε στην Αίγυπτο, αλλά επέστρεψε ύστερα από επείγουσα παράκληση του σουλτάνου για να βοηθήσει στην πολιορκία της Ισλαμπόλ. Ο μεβλάνα Μοχάμεντ Μπεν Ιμπραήμ Μπεν Χασάν Νιγισάρι, θαμμένος στην αυλή του τζαμιού του σεΐχη Βέφα.

Κάτω από το Σεΐχ Βέφα, στον δρόμο για την Αγορά Λουλουδιών, κοντά στο παλιό μοναστήρι [τεκέ] των παλαιστών, βρίσκεται ο τάφος του Νετζάτι Μπέγκ, του σουλτάνου των ποιητών, τα έργα του οποίου συγκέντρωσε ο γαμπρός του, μαζί με τα δικά του, σε ένα ντιβάν. Αν ο Νετζάτι δεν ήταν σαντζακμπέης και υποχρεωμένος, ως τέτοιος, να ασκεί δημόσια υπηρεσία, θα προτιμούσε μια ήρεμη ζωή. Μέσα στο μαυσωλείο του υπάρχει ένα σεμπίλ-χανε ή εγκατάσταση για τη διανομή νερού, ενώ στον τάφο του είναι γραμμένη επιγραφή χρονολόγησης, σύνθεσης του γαμπρού του. Ο σεΐχης Ραμαζάν από το Καραχισάρ, διάδοχος του Μοχουντίν του τάγματος των Χαλβετί δερβίσηδων. Όταν ήρθε στην Ισλαμπόλ, ο κεχαγιάς της αγοράς, ο Χοσρέβ, του έχτισε ένα τζαμί και ένα μοναστήρι, που έγιναν η Καάμπα των εραστών του πνεύματος. Ο σεΐχης Σεγίντ Αχμέτ Νετζάρι ήρθε στην Ισλαμπόλ την εποχή του Βαγιαζήτ, όπου συνομίλησε με τον σεΐχη Βέφα και τάφηκε στο τέμενος του σουλτάνου Βαγιαζήτ Β’. Όλοι οι Πέρσες από το Μπαλχ και τη Μπουχάρα φιλοξενούνται στο μοναστήρι του.⁶⁷ Ο σεΐχης Αμπίντ Τσελεμπή, σεΐχης της εποχής του σουλτάνου Βαγιαζήτ Β’, απόγονος του μεγάλου μυστικιστή ποιητή Τζελαλεντίν Ρουμί, είναι θαμμένος στο τζαμί και μοναστήρι [τεκέ] που φέρει το όνομά του στην Ισλαμπόλ. Ο Σεμσεντίν Αχμέτ Μπεν Σουλεϊμάν Μπεν Κεμάλ Πασάς, της εποχής των σουλτάνων Βαγιαζήτ Β’ και Σελήμ Α’, με τον οποίο έκανε την εκστρατεία στην Αίγυπτο και από εκεί επέστρεψε στην Ισλαμπόλ ως μουφτής. Εκτός από εβδομήντα έργα, έγραψε διακόσια φυλλάδια και πολλά ποιήματα με μυστικιστικά θέματα. Είναι θαμμένος έξω από την πύλη της Ισλαμπόλ, σε μέρος κυκλωμένο με σιδερένια κιγκλιδώματα, το οποίο επισκέπτονται πολύ οι παράλυτοι, που λέγεται ότι ανακτούν τη χρήση των άκρων τους ύστερα από διαμονή τριών εβδομάδων εδώ. Πέθανε το 941 (1534). Ο σεΐχης Αντλί Εφέντης από την Καισάρεια, Νακσμπεντί δερβίσης, ο οποίος αφού υπήρξε μεγάλος ταξιδιώτης, επέλεξε την απόσυρση. Είναι θαμμένος στην αυλή του τζαμιού του Κότζα Μουσταφά Πασά, κάτω από σκιερό κυπαρίσσι. Τα μυστικιστικά του ποιήματα έχουν μελοποιηθεί και τραγουδιούνται ως ύμνοι (ιλαχί) από τους μονοθεϊστές (ντεβρί τεβχίντ). Ο σεΐχης μουλάς Εντιμπί Εφέντης, από τη Μπούρσα, καλός ποιητής. Ο μουλάς Καρά Αμπντούρ-ραχμάν Εφέντης, γιος μουφτή του Καφφά, θαμμένος κοντά στο μνημείο του Εμίρ Νετζάρι (Μπουχάρα;). Ο σεΐχης Μεμί Γιαν Εφέντης, ο πόλος των λόγιων. Ο μουλάς Σεΐχ Μοχάμεντ Τας Κιοπρουλού Ζάντε, που πέθανε το 1018 (1609) από την πανούκλα και θάφτηκε στην αυλή του τζαμιού του Ασίκ Πασά. Ο μουλάς Σαντί Ζάντε Αχμέτ Εφέντης, θαμμένος κοντά στο Κεσκίν-ντεντε. Εγώ, ο ταπεινός Εβλία, είχα την τύχη να ολοκληρώσω το ενδέκατο έτος υπό την καθοδήγησή του και να μελετήσω την ανάγνωση του Κορανίου κάτω από αυτόν. Ο μουλάς Τουρσούν Ζάντε Αμπντάλα Εφέντης, θαμμένος στην αυλή του τζαμιού του Αμπίντ Τσελεμπή, συγγραφέας αναρίθμητων φυλλαδίων για τις επιστήμες. Ο μουλάς Φεϊζαλλάχ ή Καφ Ζάντε, που άφησε μερικά καλά ποιήματα και είναι θαμμένος κοντά στο πηγάδι της αλυσίδας, κοντά στο μνημείο του Μαλούλ Ζάντε. Πέθανε σε ηλικία 71 ετών. Ο μουλάς Μοχάμεντ Εφέντης, που αλλιώς ονομάζεται Χασάν Κεχαγιά Ζάντε, αναπαύεται στην αυλή του τζαμιού του Ασίκ Πασά. Ήταν γενναιόδωρος άνθρωπος. Ο μουλάς Μοζαφέρ Εφέντης, γιος του Αλή Εφέντη, του μουφτή του Χαλέμπ, είναι θαμμένος κοντά στο Κεσκίν-ντεντε. Ο μουλάς Σαναλλάχ Εφέντης, γιος του Τζαφέρ-αλ Αμάντι, είναι θαμμένος κάτω από ψηλό τρούλο κοντά στις Σαράντα Κρήνες. Ο Μαχμούτ Εφέντης, από το Σκουτάρι, έκανε τη νεκρώσιμη προσευχή πάνω από το σώμα του, στο τζαμί του Μωάμεθ Β’.

Ανέκδοτα της νιότης του συγγραφέα

Την ώρα που η μητέρα μου γεννούσε εμένα, τον ταπεινό Εβλία, ο αείμνηστος Σαναλλάχ Εφέντης ήταν στο σπίτι και είπε με δυνατή φωνή τη μωαμεθανική διατύπωση «Δεν υπάρχει Θεός εκτός από τον Αλλάχ και ο Μωάμεθ είναι ο Προφήτης του», για να πιάσει το αυτί μου τον ήχο. Και την ώρα που έγινε η θυσία Ακίκα (την έβδομη μέρα μετά τη γέννηση, όταν δίνεται το όνομα), την τέλεσε ο σεΐχης Ισμαήλ. Εκείνο το βράδυ συγκεντρώθηκαν στο σπίτι μας τουλάχιστον εβδομήντα άγιοι, που ζούσαν πνευματική ζωή. Ο Κισουντάρ Καπάνι Μοχάμεντ Εφέντης ήρθε επίσης, με πήρε στο μπράτσο του μέσα στα σπάργανα και τη στιγμή που ήταν έτοιμος να ξεστομίσει στο αυτί μου το μωαμεθανικό εζάν (Δεν υπάρχει Θεός κλπ.) ρώτησε ποιος μου το είχε προφέρει πρώτος. Ο Αχφάς Εφέντης, ο πρώτος μας δάσκαλος και γενικός δάσκαλος, απάντησε: «Ο Σαναλλάχ Εφέντης». Ο Κισουντάρ Εφέντης απάντησε, «Θα κάνω το ίδιο» και ξεκινώντας να διαβάζει το εζάν με σοβαρό τόνο, έβαλε κοντά μου το τσεκούρι που κουβαλούσε συνήθως, λέγοντας: «Θα το κάνω δώρο στο αγόρι. Θα το συνοδεύσει σε πολλές νίκες. Λόγω αυτού, δεν θα φοβάται ποτέ τίποτε. Στα νιάτα του, θα παίζει ομαλά στην άμμο, χωρίς να χτυπήσει το πόδι του σε πέτρα». Ύστερα διάβασε τη φάτιχα και έφυγε. Ο σεΐχης του μοναστηριού των μεβλεβήδων στο Κασέμ-πασα, που ονομαζόταν Αμπντί Ντεντέ, έβγαλε λίγο ψωμί από το σεβάσμιο στόμα του και το έβαλε στο δικό μου, λέγοντας: «Μακάρι να τον χορτάσουν οι μπουκιές των φτωχών (φακίρηδων)». Ο σεΐχης του μοναστηριού των μεβλεβήδων στη νέα πύλη Τούγαμ-Ντεντέ με πήρε στο μπράτσο του, με πέταξε στον αέρα και πιάνοντάς με ξανά είπε: «Ας υψωθεί αυτό το αγόρι στη ζωή». Με τη μυστική σοφία του Θεού χρησιμοποίησα το τσεκούρι του Κισουντάρ όταν ήμουν σαράντα ετών. Το πήρα μαζί μου στην πολωνική εκστρατεία το έτος 1051 (1641). Με σκοπό τη λεία, το κρέμασα σε ένα δαχτυλίδι πόρτας όταν μας επιτέθηκαν οι άπιστοι, έτσι ώστε μετά βίας να καταφέρω να ξεφύγω έφιππος. Έκανα τότε με το ελαφρύ ιππικό μας ταξίδι ενός μήνα σε επτά ημέρες και ευτυχώς έφτασα στην Κριμαία, αλλά μέρα και νύχτα λυπόμουν για την απώλεια του τσεκουριού του Κισουντάρ.

Τον επόμενο χρόνο, πηγαίνοντας ξανά σε πόλεμο, αφού είδα τη λεηλασία και την ερήμωση της επαρχίας Αστζάρας, έφτασα στην ομώνυμη πόλη όπου είχα χάσει πέρυσι το τσεκούρι μου και άρχισα να λεηλατώ με τον τρόπο των Τατάρων, αφού πρώτα έμπηξα, όπως συνηθίζεται, ένα βέλος στην πύλη του σπιτιού στο οποίο θα αφοσιωνόμουν. Πήραμε σημαντική λεία: είκοσι αιχμαλώτους, πλούσια υφάσματα καναπέ, αγγεία από ορείχαλκο και χαλκό και πανωφόρια από σαμούρι. Έχοντας φτάσει σε αυτήν την καταδίωξη στην πόρτα μιας ντουλάπας, βρήκα από πραγματικό θαύμα το τσεκούρι μου στο ίδιο δακτυλίδι πόρτας, όπου το είχα αφήσει τον προηγούμενο χρόνο. Πρόσφερα χίλιες ευχαριστίες στον Θεό, έδειξα στον Ισλάμ Γεράι και στους συντρόφους μου το τσεκούρι μου που είχα ξαναβρεί και έμειναν όλοι έκπληκτοι. Ο σύντομος σκοπός αυτής της μακράς παρέκβασης είναι να δείξει ότι εγώ, ο ταπεινός Εβλία, ευνοήθηκα από την ιδιαίτερη προσοχή εκείνων των αγίων και ιερών ανδρών. Ο Σαναλλάχ, ο οποίος, όπως έχω αναφέρει, πρώτος πρόφερε το εζάν στο αυτί μου, έγινε τέσσερις φορές μουφτής, κάτι που πριν από την εποχή του δεν είχε συμβεί με κανέναν.

Μουλάς Ντερβίς Μοχάμεντ, γιος του μουφτή Σαναλλάχ Εφέντη, θαμμένος στις Σαράντα Κρήνες κοντά στον πατέρα του. Μουλάς Μοχάμεντ Κεσενλί Ιμάμ Ζάντε, θαμμένος έξω από την πύλη της Αδριανούπολης, στο λιβάδι που ονομάζεται Κεσενλί σικισί. Μουλάς Νταμάντ Μοχάμεντ Εφέντης, από το Τσινί στη δικαιοδοσίας του Μοντερνί [Μοδρηνής], θαμμένος στο σπίτι ανάγνωσης της παράδοσης, το οποίο έχτισε κοντά στο τζαμί του Σινάν Αγά. Μουλάς Σαναλλάχ Χαμίντι από το Γιάλβατς, θαμμένος κοντά στο Κεσκίν-ντεντε, διάσημος για τις ερμηνείες του σε επιστολικό ύφος. Μουλάς Ρισβάν Εφέντης, Κροάτης στην καταγωγή και γεννημένος Ούγγρος, τον οποίο μεγάλωσε ο Φαζλ-Αλλάχ στο Άκσεχιρ. Ήταν σε ηλικία επτά ετών τόσο μορφωμένος, που μπορούσε να συζητάει με όλους τους ιερωμένους. Μουλάς Σεΐχ Εντέμ Ζάντε, θαμμένος έξω από την πύλη της Αδριανούπολης, κοντά στην κρήνη των μπεηλερμπέηδων, στη θέση που ονομάζεται Τζεβιζλί Σοφά. Γνώριζε όλους τους σεΐχηδες και είχε κάνει μεγάλη πρόοδο στη μυστικιστική επιστήμη. Ο μουλάς Ζεΐν-ουλ-αμπιντίν από τη Μπούρσα, θαμμένος κοντά στο Κεσκίν-ντεντε. δεν υπήρχε όμοιός του στην επιστήμη του δικαίου (ιλμ-ουλ-φιχ). Μουλάς Χαμντί από τη Μπούρσα, επονομαζόμενος Χαϊρί, συγγραφέας μερικών καλών ποιημάτων. Πέθανε όντας επικεφαλής της σχολής του Σινάν Πασά. Μουλάς Μαχμούτ Νικχισάρι Ζάντε, θαμμένος κοντά στη μητέρα του έξω από την πύλη της Ισλαμπόλ. Είχε σιδερένια γλώσσα, ωκεανό γνώσης και φωτισμένο κεφάλι. Ήταν ο συγγραφέας πολλών ωραίων ποιημάτων με το όνομα Νικχισάρι. Μουλάς Ισμαήλ από την Αμάσεια, θαμμένος κοντά στο Κεσκίν-ντεντε, γενναιόδωρος άνθρωπος. Σεΐχης Αμπντούλ-κερίμ, επιθεωρητής του Ιστίπ, έκανε το προσκύνημα τρεις φορές και συνομίλησε με πολλές χιλιάδες σεΐχηδες. Στην πόλη Ιστίπ έχτισε τζαμί, χάνι, λουτρό, τεκέ, μπεζεστάν και καταστήματα. Μουλάς Σεμσεντίν Αχμέτ Αλ-Ανσάρι, γνωστός ως μουλάς Αχμέτ, γεννημένος στο Kαραμπάχ του Αζερμπεϊτζάν, θαμμένος στο τζαμί του Αμπού Βέφα. Ο μουλάς Άραμπ Ζάντε Αμπντούρ-ρουούφ, θαμμένος στο μεστζίντ Κογατζί. Μουλάς Μεμέκ Ζάντε Μοχάμεντ από την Αμάσεια, θαμμένος στο τζαμί του Νισαντζή Πασά, από τους πιο μορφωμένους ανθρώπους της εποχής του. Ο μουλάς Σεΐφ-αλλάχ Χαμιντί. Έχει ξεχωριστό μαυσωλείο κοντά στο Καραμάν. Μουλάς Μποστάν Ζάντε, θαμμένος στην αυλή του τζαμιού Σεχζάντε. Μουλάς Μπικλί Σουλεϊμάν Εφέντης, θαμμένος έξω από την πύλη της Αδριανούπολης. Μουλάς Κατίμπ Ζάντε Ζέιν-ουλ-αμπιντίν. Ήταν γραμματέας του πατέρα του, του Κότζα Μαχμούτ Πασά και είναι θαμμένος στο τέμενος του σεΐχη Βέφα. Άφησε όλα του τα βιβλία στο τζαμί, κι εγώ, ο ταπεινός Εβλία, έχω διαβάσει από τη βιβλιοθήκη του το Μουλτέκα και Κουχιστάνι, που μου δάνεισε ο βιβλιοθηκάριος. Ο μουλάς Σεμσεντίν είναι επίσης θαμμένος στον περίβολο του τζαμιού του Βέφα. Μουλάς Νέφς Ζάντε Μουσταφά Εφέντης, θαμμένος κοντά στο μοναστήρι [τεκέ] του Εμίρ Μπουχάρα. Μουλάς Οσμάν Μπεγκ Ιμπν Μοχάμεντ Πασάς Ιμπν Αχμέτ Πασάς Ντουκαγκβίν, θαμμένος στην αυλή του τζαμιού του Ασίκ Πασά. Ο πατέρας του ήταν κυβερνήτης του Καΐρου, όπου έχτισε ένα τζαμί. Σεΐχης Μπεγιάνι από το Ρούστσουκ στις όχθες του Δούναβη. Δεν είχε όμοιο στην ποίηση και τη μυστικιστική γνώση. Σεΐχης Αμπντούλ-λατίφ, θαμμένος κοντά στο τζαμί του σεΐχη Βέφα. Σεΐχης Γιουλούν Μοχάμεντ Χαμίντι, θαμμένος στην αυλή του παλιού τζαμιού του Αλή Πασά.

Τάφοι των κύριων ιερωμένων την εποχή του σουλτάνου Αχμέτ Α’

Μουλάς Ουνφ Αμπντούλ-χαλίμ Εφέντης, αλλιώς Αχή Ζάντε Τσελεμπή, δεύτερος Αμπού Σαούντ (ο διάσημος μουφτής), πέθανε το 1013 (1604). Μουλάς Ακ-Τσελεμπή Μπεκίρ Εφέντης, θαμμένος έξω από την πύλη της Αδριανούπολης, κοντά στο μοναστήρι [τεκέ] των τουρμπεντάρ (φυλάκων μαυσωλείων). Αυτοί οι φύλακες, από την εποχή του Μωάμεθ Β’ που τους θέσπισε, τηρούν τα μητρώα των νεκρών και των τάφων. Για οποιαδήποτε διαφωνία προκύψει σχετικά με αυτά τα θέματα, εξετάζονται τα αρχεία τους. Είναι περίεργη ιστορία θανάτου και πουθενά αλλού δεν φυλάσσονται τόσο ακριβείς κατάλογοι των νεκρών. Ο μουλάς Αμπντούλ-ουαχάμπ Εφέντης, αδελφός του Κιουτσούκ Τατζουντίν Εφέντη, αναπαύεται στον περίβολο του τζαμιού του Σαρικούρζ, μέσα από τα τείχη. Ο μουλάς Ρισβάν Εφέντης, γνωστός με το όνομα Σαλ Χακ, είναι θαμμένος στην πύλη της Αδριανούπολης και ήταν διάσημος για την ετοιμολογία του. Ο μουλάς Μογνί Μουσταφά Εφέντης, γιος του Αλή, γνωστός με το όνομα Σαρικούρζ Ζάντε, είναι θαμμένος απέναντι από τα σπίτια που ενώνονται με την αυλή του τζαμιού του σουλτάνου Μωάμεθ Β’. Ο μουλάς Σεΐχ Μοχάμεντ Τσελεμπή, γιος του Σαναλλάχ Εφέντη, είναι θαμμένος στον περίβολο του μεστζίντ του Χασάμ Μπεγκ Ζάντε, κοντά στην αγορά αλόγων. Μουλάς Μουσταφά Εφέντης, χότζας του σουλτάνου Αχμέτ. Ο τάφος του βρίσκεται στον περίβολο του τζαμιού του σουλτάνου Σελήμ. Όταν πήγαινα σχολείο, ποτέ δεν παρέλειπα να πω μια φάτιχα περνώντας από τον τάφο του στον δρόμο. Μουλάς Τζουνούνι Ισμαήλ Εφέντης, τέλειος κύριος και ποιητής, αλλά αποκαλούμενος Τζουνούνι (μανιακός) λόγω της αγάπης του για το κρασί. Μετάνιωσε τελικά για τις τρέλες του. Πέθανε από την πανούκλα και αναπαύεται κοντά στο Κεσκίν-ντεντε. Μουλάς Ιμπραήμ Χασάμ Ζάντε, ένας από τους συγγενείς μου, θαμμένος στην αυλή του μεστζίντ της κυριας Σερίφε, κοντά στο τζαμί του Μοχάμεντ Αγά. Τα ποιήματά του είναι διάσημα με το ποιητικό του όνομα Σερίφ. Μουλάς Αμπντάλα Μπεν Αμπντούλ-κερίμ, θαμμένος στην αυλή του τζαμιού του Νισάμ Μοχάμεντ Πασά. Μουλάς Μοχάμεντ Μοαρίφ Ζάντε, θαμμένος στο μεστζίντ του Κογατζή. Μουλάς Κιουτσούκ Μουσταφά Εφέντης, θαμμένος στο μαυσωλείο της Μολυβένιας Αίθουσας. Μουλάς Μοχάμεντ Φεχμί Τσελεμπή, θαμμένος στον περίβολο του τζαμιού του Νισαντζή Πασά. Πέθανε το 1004 (1595). Μουλάς Αμπντούλ-καντέρ, διάσημος με το όνομα Καντρί Τσελεμπή, θαμμένος στην αυλή του μεστζίντ του αρχιτέκτονα Σινάν κοντά στον πεθερό του, τον μπεγκ Ζάντε Εφέντη. Μεγάλος μουλάς Μοχάμεντ Μπεν Μουσταφά Μποστάν Ζάντε Εφέντης, που θάφτηκε κοντά στον πατέρα του στον περίβολο του τζαμιού Σεχζάντε. Πέθανε μεταξύ εξήντα και εβδομήντα ετών. Ήταν ωκεανός γνώσεων. Μουλάς Μοχάμεντ Σερί Ζάντε, γιος της κόρης του Μοτζέντ Ζάντε. Έμαθε απέξω το λεξικό του Αχτέρι και ήταν ωκεανός φιλολογικών γνώσεων. Τον έθαψαν στον περίβολο του μεστζίντ του Κογατζή. Μουλάς Γιαχιά Μπεν Πιρ Αλή Μπεν Νασούχ, διάσημος με το όνομα Νεβί. Ήταν χότζας του πρίγκιπα Μουσταφά, γιου του Μουράτ Γ’. Συνέθεσε περισσότερα από εβδομήντα έργα για διάφορα θέματα. Στον σχολιασμό του για το Φουσούς αναφέρεται ότι τα μαυσωλεία του Ροστάμ Πασά, του παλαιού Χοσρέβ Πασά, του Αχμέτ Πασά μέσα από την πύλη του Κανονιού, του Σαχ Χομπάν κοντά στον Νέο Κήπο, του Αχμέτ Πασά, έξω από την πύλη Αδριανούπολης, είναι όλα έργα του αρχιτέκτονα Σινάν. Πέθανε το 1007 (1598). Μουλάς Μπάκι Εφέντης, ο σουλτάνος των ποιητών, που έζησε από την εποχή του σουλτάνου Σουλεϊμάν μέχρι εκείνη του σουλτάνου Μωάμεθ Γ’. Το ντιβάν του είναι εξαίσιο έργο και οι στροφές του με πέντε και έξι στίχους έχουν τη μεγαλύτερη αξία. Πέθανε το 1008 (1599) και θάφτηκε έξω από την πύλη της Αδριανούπολης, κοντά στο μοναστήρι [τεκέ] του Εμίρ Μπουχάρα (Νετζάρι;). Η επιγραφή χρονολόγησης στην ταφόπλακά του είναι γραμμένη με μεγάλα γράμματα (τζελί) από το χέρι του καλλιγράφου Αμπντ-αλλάχ της Κριμαίας και την επισκέπτονται πολύ όσοι θαυμάζουν την ωραία γραφή. Σεΐχης Σουνμπούλ Εφέντης, θαμμένος στην αυλή του τζαμιού του Κότζα Μουσταφά Πασά. Σεΐχης Γιακούμπ Εφέντης, θαμμένος στην ίδια θέση, πέθανε το 979 (1571). Σεΐχης Αμπού Σαΐντ Μπεν Σεΐχ Σαναλλάχ. Ήρθε με τον σουλτάνο Σουλεϊμάν από τη γενέτειρά του Ταμπρίζ για να ακουμπήσει το κεφάλι του στο τζαμί του σεΐχη Βέφα. Σεΐχης Ραμαζάν Εφέντης, θαμμένος στο τζαμί του Αλή Πασά. Ο σεΐχης Σερκός Μπαλή Εφέντης, θαμμένος στο μολυβένιο μαυσωλείο. Μουλάς Φεναγί Εφέντης Ζάντε Αλή Εφέντης, θαμμένος στον περίβολο του τζαμιού του Νισαντζή Πασά. Πέθανε το 979 (1571). Σεΐχης Μοσλαχ-ουντ-ντίν, διάσημος με το όνομα Νουρ-ουντ-ντίν Ζάντε, από το χωριό Ενμπαρλί κοντά στη Φιλιππούπολη. Συνόδευσε το σώμα του σουλτάνου Σουλεϊμάν από το Σίγκετ και θάφτηκε ο ίδιος στον περίβολο του τζαμιού του Κότζα Μουσταφά Πασά το 981 (1573). Μουλάς Μοεζίν Ζάντε Μαχμούτ Εφέντης, θαμμένος έξω από την πύλη της Αδριανούπολης σε υπερυψωμένο δρόμο. Μεγάλος μουλάς Σινάν-ουντ-ντίν Γιουσούφ Μπεν Χασάμ Μπεν Ελ Αμπάς γεννημένος στο Σουέζ, θαμμένος στον περίβολο του μεστζίντ του Σαριγκούρζ. Ήταν δεύτερος Κεμάλ Πασαζάντε μεταξύ των ιερωμένων της Ρωμυλίας και ο πιο μορφωμένος από αυτούς μετά τον μεγάλο μουφτή Αμπού Σαούντ. Μουλάς Μοχάμεντ Τσελεμπή Ιμπν Σινανουντίν, θαμμένος κοντά στον πατέρα του. Μουλάς Κάμι Εφέντης, γεννημένος στην Αδριανούπολη και θαμμένος μπροστά στην πύλη που φέρει το όνομά του. Μουλάς Σεμσεντίν Αχμέτ, διάσημος με το όνομα Καζή Ζάντε. Πέθανε ως μουφτής και θάφτηκε στο δικό του μαυσωλείο στον δρόμο προς το Καραμάν. Μουλάς Μοχάμεντ Νουρ-Αλλάχ, επονομαζόμενος Αχή Ζάντε, θαμμένος στον περίβολο του τζαμιού του στη σκάλα φρούτων. Στο τζαμί του είχα το όραμα του Προφήτη και όλων των αγίων, πριν ξεκινήσω για τα ταξίδια μου. Μουλάς Αχβέιν Ζάντε, αλλιώς Χότζα Τσελεμπή, πέθανε το 1015 (1606). Μουλάς Φαζλ, γιος του μουλά Αλή Αλ-τζαμάλ, στον οποίο προσφέρθηκε το αξίωμα του μουφτή από τον Μουράτ Γ’ και το αρνήθηκε. Όταν τον έθαψαν στον ανυψωμένο δρόμο του Ζιρέκ-μπαση στο μαυσωλείο του πατέρα του, το πόδι του πατέρα του φαινόταν άθικτο και φρέσκο. Υπάρχει ένα σχολείο συνδεδεμένο με αυτό το μαυσωλείο, όπου κάθε πρωί διαβάζεται ένα μέρος του Κορανίου. Μουλάς Χουσεΐν Μπεν Μαχσί Σινάν, θαμμένος στην αυλή του μεστζίντ του πατέρα του στο Σαρικούρζ. Μουλάς Χουσεΐν, επονομαζόμενος Σάντρι Τσελεμπή, γεννημένος στο Ιστίπ, πέθανε το 993 (1584). Μουλάς Φαζλ Αούζ Εφέντης, κοινώς αποκαλούμενος Μενάβ Καζή, καταγόμενος από το Μεναβγκάτ της επαρχίας Αλάγιε, θαμμένος μέσα από τη Λοξή πύλη, σε ωραίο τζαμί του δικού του ιδρύματος. Πέθανε το 994 (1585). Ήταν διάσημος για τα αστεία και τα ρητά που ανταλλάσονταν ανάμεσα σε αυτόν και τον σουλτάνο Μουράτ Γ’. Μουλάς Μοχάμεντ Μπεν Σεΐχ Μοχάμεντ Μπεν Ελιάς, αλλιώς Τσέβι Ζάντε, Κωνσταντινουπολίτης, θαμμένος στο νεκροταφείο κοντά στο τζαμί του Ζιρέκ-μπαση, πέθανε το 994 (1584). Μουλάς Μουσταφά Μπεργκεβί, θαμμένος έξω από την πύλη της Αδριανούπολης σε όμορφο κήπο, που βρίσκεται ανάμεσα στον Κεμάλ Πασαζάντε και το μοναστήρι [τεκέ] Εμίρ Μπουχάρα (Νετζάρι;). Μουλάς Μοχάμεντ Μπεν Σίντι Αχμέτ Μπεν Οβέις Μπεν Αχμέτ Μπεν Μαχμούτ, ονομαζόμενος συνήθως Κουρζ Σίντι Ζάντε, κύριος από γέννηση και εκπαίδευση, θαμμένος στον περίβολο του σχολείου του πατέρα του κοντά στην κρήνη του δικαστή. Σεγίντ Μουρτεζά από το Μπέγκσεχιρ της Καραμανίας, θαμμένος έξω από την πύλη της Αδριανούπολης. Μουλάς Μουσταφά, γιος του Ουζούν Χασάν Εφέντη, γνωστός με το ποιητικό του όνομα Τζενάνι. Πέθανε το 999 (1590). Οι δικές του τουρκικές και αραβικές επιγραφές χρονολόγησης εκτιμώνται πολύ. Μουλάς Μπεθ Εφέντης, γιος του αδελφού του ντεφτερντάρ του μουφτή Αμπντί Τσελεμπή, του Τσέβι Ζάντε, θαμμένος στο μεστζίντ της Κυρίας, κοντά στο Αγάς-τζαμί. Μουλάς Ζεκερία Εφέντης από την Άγκυρα, θαμμένος κοντά στο νταρ-ουλ-χαντίθ (σπίτι για την ανάγνωση των παραδόσεων), το οποίο έχτισε κοντά στο τζαμί του σουλτάνου Σελήμ Α’. Ήταν πατέρας του Γιαχιά, ο οποίος ήταν μουφτής την εποχή του σουλτάνου Μουράτ Δ’ και μερικοί από τους μαθητές του έγιναν επίσης μουφτήδες. Μουλάς Νάμι Νισαντζή Πασά, αλλιώς ονομαζόμενος Πογιαλί Μοχάμεντ Πασά, θαμμένος στο τζαμί κοντά στο Κεσκίν-ντεντε. Πέθανε το 1001 (1592). Μουλάς Αμπντούλ-κερίμ, γνωστός με το όνομα Ντελή Ιμάμ, από τη Μαγνησία, θαμμένος μπροστά από το μοναστήρι [τεκέ] στο Οκ-μεϊντάν. Μουλάς Τατζ μπεγκ Ζάντε, που πέθανε το 996 (1587) και θάφτηκε απέναντι από το κατάστημα του Μπεντάβι Σιρπεντζή, στον δρόμο κοντά στον πατέρα του. Είναι ο διάσημος καλλιγράφος και συγγραφέας του Ντιβάνι Τατζ-μπεγκ-Ζάντε. Την ημέρα του θανάτου του πέθανε και ο ποιητής Σουζένι, ο οποίος είναι θαμμένος έξω από την πύλη της Αδριανούπολης.

Σεΐχηδες

Ο σεΐχης Σουλεϊμάν Εφέντης, από το Ντιαρμπέκρ, που βυθίστηκε στον ωκεανό του στοχασμού και του δογματικού αγώνα. Ο σεΐχης Μοσλάχ-ουντ-ντίν Εφέντης, μαθητής και γαμπρός του Μοσλάχ-ουντ-ντίν Μεργκέζ, επικεφαλής των δερβίσηδων Χαλβετί. Ο τάφος του βρίσκεται κοντά σε αυτόν του κυρίου του, του Μεργκέζ, έξω από τη Νέα πύλη.

Εγκώμιο του Μεργκέζ. Κάποτε είπε στους φακίρηδες του: «Άκουσα εδώ κάτω από το έδαφος μια φωνή να λέει: Ω σεΐχη! Είμαι πηγή κοκκινωπού νερού, φυλακισμένη σε αυτό το μέρος 7.000 χρόνια και προορισμένη να βγω στην επιφάνεια της γης, με τη δική σου προσπάθεια, ως φάρμακο κατά του πυρετού. Προσπάθησε λοιπόν να με απελευθερώσεις από την υπόγεια φυλακή μου». Ύστερα από αυτή την ομιλία όλοι οι φακίρηδές του άρχισαν να σκάβουν πηγάδι μαζί του και ξεχύθηκε γλυκό νερό σε κοκκινωπό χρώμα, το οποίο, όταν το πίνεις το πρωί με τον καφέ, είναι αποδεδειγμένο φάρμακο κατά του πυρετού και γνωστό σε όλο τον κόσμο με το όνομα αγιάζμα του Μεργκέζ.

Σεΐχης Κεμαλουντίν Εφέντης, μαθητής του Σουλεϊμάν Εφέντη, Χαλβετί, είναι θαμμένος στο μοναστήρι [τεκέ] του λουτρού των σούφι. Σεΐχης Σελάμι Μουσταφά Εφέντης, από τη Νίκαια, θαμμένος έξω από την πύλη της Αδριανούπολης, στον περίβολο του μοναστηριού του Εμίρ Μπουχάρα (Νετζάρι;). Σεΐχης Αχμέτ Μποχάρα, θαμμένος στο μαυσωλείο που έχτισε γι’ αυτόν ο Μουράτ Γ’, κοντά στην Αγορά Λουλουδιών. Σεΐχης Αχμέτ Σαντίκ, από την Τασκέντι της Μπουχάρα, που έκανε τρεις φορές το ταξίδι με τα πόδια από το Μπαλχ στην Ισλαμπόλ και από την Ισλαμπόλ στο Μπαλχ και είναι θαμμένος στο μοναστήρι του Εμίρ Μπουχάρα. Σεΐχης Χακ Ντεντέ, η κύρια πηγή της περισυλλογής, που γεννήθηκε στην Πέργαμο και υπήρξε πολύ διάσημος με το όνομα Ναλμπεντζή (ο πεταλωτής). Το κατάστημά του βρισκόταν στην αγορά του τζαμιού Γαζιλάρ μέσα από την Αγορά Λουλουδιών.

Στη μεγάλη πυρκαγιά, που ξέσπασε στο Σεβγκελούν Μοσελά-πασά σεράι και στην οποία κάηκε ολοσχερώς και το σπίτι του φτωχού Εβλία, όλα τα καταστήματα γύρω από εκείνο του πεταλωτή καταστράφηκαν και μόνο εκείνο, αν και μόνο ξύλινο, διασώθηκε πολύ θαυμαστά. Ο Χουσεΐν ο πεταλωτής, εγγονός του αγίου σεΐχη, αρνιούνταν να το αφήσει και έλεγε ότι, «καθώς ήταν το κατάστημα του παππού του, προτιμούσε να το κάψει, παρά να το αφήσει». Επειδή τα καταστήματα είχαν γίνει, λόγω της φωτιάς, σπάνια και ακριβά, αυτό το κατάστημα παραχωρήθηκε από τον μουτεβελή σε έναν Εβραίο, τον Κοπελί, ο οποίος πλήρωσε λίγους παραπάνω παράδες για αυτό. Όταν επρόκειτο να αναλάβει την κατοχή του και να ανοίξει τα παραθυρόφυλλά του, ένα από αυτά έπεσε στο κεφάλι του και τον τραυμάτισε θανάσιμα. Ένας αγάς από την ακολουθία του βεζίρη Μιρ Χουσεΐν και ο υποδιοικητής της αστυνομίας (σούμπασης) ήρθαν και πήραν το σώμα του Εβραίου και επέστρεψαν το κατάστημα στον προηγούμενο κάτοχό του, τον Χουσεΐν τον πεταλωτή, που ήταν άγιος βλάκας και φύλακας του μαυσωλείου του μεγάλου πατέρα του, του πεταλωτή Μεμί Ντεντέ. Καθώς το κατάστημά του ήταν στη γειτονιά μου, είμαι καλά ενημερωμένος για οτιδήποτε σχετίζεται με αυτόν. Το μαυσωλείο του Μεμί Ντεντέ σώθηκε από τη φωτιά μαζί με τα σπίτια που γειτνιάζουν με αυτό και ο σουλτάνος Μουράτ ήρθε ο ίδιος για να βεβαιωθεί για αυτή τη θαυματουργή διάσωση και να μοιράσει ελεημοσύνη στους φακίρηδές του. Αυτό το μαυσωλείο βρίσκεται απέναντι από το μεστζίντ του Χαρατζί, που είναι συνεχόμενο με το Σεβγκελούν Μοσελά-πασά σουλτάν-σεράι. Ήταν, όταν ζούσε, το σπίτι στο οποίο έμενε. Τη νύχτα του θανάτου του εμφανίστηκε στον σουλτάνο Μουράτ Γ’ και του ζήτησε να μετατραπεί το σπίτι του σε μαυσωλείο, με μοναστήρι και κρήνη. Ο σουλτάνος Μουράτ βοήθησε στην προσευχή πάνω από το πτώμα στο τζαμί του Μωάμεθ Β’ και στη συνέχεια, σαν ιδιωτικός οπαδός, έπιασε το σάβανο και συνόδευσε την κηδεία από το τζαμί στο σπίτι, όπου ενταφιάστηκε το έτος 1001 (1592). Σεΐχης Σαμπάν ο δεύτερος, από την Κασταμούνι, μαθητής του μεγάλου Σαμπάν, θαμμένος στην αυλή του τζαμιού του σεΐχη Βέφα. Καθώς δεν γνωρίζουμε τίποτε άλλο γι’ αυτόν, δεν λέμε τίποτε, για να μην υποκύψουμε στην παράδοση των ψευτών, η οποία λέει: «Ψεύτης είναι εκείνος που διηγείται όλα όσα ακούει». Σεΐχης Γιακούμπ Χαλβετί, μαθητής του Πιρ Αλή Ντεντέ, θαμμένος κοντά στο μεγάλο υδραγωγείο (Μποζντογάν Κεμέρι). Σεΐχης Φετ-αλλάχ Σαμί, μαθητής του Εντρίς του χαλβετί, θαμμένος κοντά στο μαυσωλείο του σεΐχη Βέφα. Σεΐχης Νιμέτ-αλλάχ ο λεξικογράφος, με καταγωγή από τη Σόφια και δερβίσης νακσμπεντί, θαμμένος στην αυλή του μοναστηριού του Εμίρ Μπουχάρα έξω από την πύλη της Αδριανούπολης. Πήγε από την Περσία στην Αίγυπτο για να συνοδεύσει τον σουλτάνο Σελήμ Α’ στην εκστρατεία του, όταν συνέθεσε, κατά τη χειμερινή περίοδο στο Χαλέμπ, το λεξικό γνωστό με το όνομα Λουγατί Χαλίμι. Σεΐχης Σινάν Εφέντης, θαμμένος έξω από τη Νέα Πύλη. Τον επισκέπτονται παράλυτοι άνδρες, οι οποίοι εδώ βρίσκουν θεραπεία για την ασθένειά τους. Μουλάς Μοχάμεντ Μπεν Αμπντούλ-ουεχάμπ Μπεν Αμπντούλ-κερίμ, θαμμένος έξω από την πύλη της Αδριανούπολης κοντά στον Κεμάλ Πασαζάντε. Μουλάς Μουσταφά, διάσημος με το όνομα Μποστάν Εφέντης, γιος εμπόρου στην Τύρο, θαμμένος έξω από την πύλη της Αδριανούπολης. Ήταν ενάρετος άνδρας με τις πιο εξαιρετικές ιδιότητες. Μουλάς Αταλλάχ Μπεν Αχμέτ από την Μπέργκα [Πέργη]. Ο μουφτής Αμπού Σαούντ έκανε τις προσευχές πάνω από το σώμα του, το οποίο αναπαύεται στο τζαμί της Βέφα. Μουλάς Σινανουντίν Σαρουχάν, από το Ακχισάρ, αναπαύεται κοντά στο μοναστήρι του Εμίρ Μπουχάρα, έξω από την πύλη της Αδριανούπολης. Μουλάς Μοχτερέμ από την Τασκένδη, θαμμένος κοντά στην Αγιασόφια. Μουλάς Νικχισάρι Ζάντε Μοχάμεντ Εφέντης, έξω από την πύλη της Αδριανούπολης. Σεΐχης Μοχάμεντ Ντεντέ, θαμμένος στην Ισλαμπόλ κοντά στο Επταπύργιο. Σεΐχης Γιογαντζή Εμίρ Εφέντης από το Κιλάν. Ήρθε στην Ισλαμπόλ για να επισκεφτεί τους τάφους των προγόνων του, που είχαν πέσει με τον Εγιούπ και θάφτηκε ο ίδιος ανάμεσά τους. Μουλάς Νισαντζή Χασάμι Σαχ Μοχάμεντ Εφέντης, θαμμένος στην αυλή του τζαμιού του Νισαντζή Πασά. Ο μεγάλος και ενάρετος Κεμαλουντίν Μοχάμεντ, γιος του Αχμέτ, που απαθανατίστηκε με το όνομα Τας Κιοπρού Ζάντε, δηλαδή γιος του Τας Κιοπρού, συγγραφέας της βιογραφίας λόγιων ιερωμένων Σακαϊκί-ναμε. Έχοντας συνοδεύσει τον σουλτάνο Οσμάν στην εκστρατεία του εναντίον του Χότιν, πέθανε στο Ιάσι και το σώμα του, που μεταφέρθηκε με γαλέρα στην Ισλαμπόλ, ενταφιάστηκε κοντά στην πύλη του Τζούμπε Αλή και θάφτηκε στην αυλή του τζαμιού του Ασίκ Πασά. Μουλάς Νισάνι Εφέντης Σεγίντ Μοχάμεντ, θαμμένος στο μοναστήρι του Εμίρ Μπουχάρα. Έγραψε ιστορικά και άλλα έργα. Το έργο με τίτλο Μιρέτ-ουλ-Καϊνάτ (ο Καθρέφτης των Πλασμάτων) είναι δική του σύνθεση. Μετέφρασε και τον Αταγί Τσελεμπή. Μουλάς Μοχάμεντ, γιος του Νισαντζή Ζάντε Εφέντη, ο γιος της κόρης του Αμπντούλ-λατίφ, γαμπρού του γαμπρού του Εμίρ Μπουχάρα. Συνόδευσε τον σουλτάνο Οσμάν Β’ στην πολωνική εκστρατεία του, αλλά πέθανε καθ’ οδόν από κούραση το έτος 1024 (1615).

Ο εκφωνητής των προσευχών της Παρασκευής Ζακερί, ο οποίος ήταν διορισμένος στην υπηρεσία του σεΐχη Νουρ-ουντ-ντίν Ζάντε Εφέντη, δεύτερος Φαριάμπι στη μουσική. Εγώ, ο φτωχός Εβλία, ανακούφιζα την ψυχή μου με την όμορφη δημηγορία του. Ήταν χατίμπ στο τζαμί των καζαντζιλάρ (τσουκαλάδων) την εποχή του σουλτάνου Μουσταφά. Μια φορά, μόλις διακήρυξε την προσευχή το μεσημέρι, ένας αετός πήρε από το κεφάλι του το τουρμπάνι του και το μετέφερε στην κορυφή του μιναρέ, όπου ανέμιζε γύρω από την ημισέληνο. Παρέμεινε εκεί μια ολόκληρη εβδομάδα εκτεθειμένο στα μάτια των πιστών. Τελικά ο αυτοκράτορας, όταν το άκουσε, έστειλε να φωνάξουν τον σεΐχη, ο οποίος διηγήθηκε την ιστορία του τουρμπανιού του και τραγούδησε την ίδια νύχτα το ποίημα της γέννησης του Προφήτη (Μεβλούτ) και μερικούς ιερούς ύμνους (ιλαχιάτ). Ο αυτοκράτορας του έδωσε ένα πουγκί χρυσάφι για να πληρώσει, όπως είπε, τα χρέη του και για να αγοράσει ένα σάβανο. Αυτή ήταν προφητική λέξη, γιατί την ίδια νύχτα μια βίαιη θύελλα έριξε το τουρμπάνι από τον μιναρέ στο έδαφος και ο ίδιος Ο σεΐχης πέθανε την επόμενη μέρα. Τάφηκε κοντά στον Χαϊρεντίν, τον ιδρυτή του τζαμιού των τσουκαλάδων. Πέθανε μέσα στη μυρωδιά της αγιότητας και οι μελωδίες των ύμνων του και των μυστικιστικών του τραγουδιών απλώθηκαν σε όλο το Ρουμ. Μουλάς Μοχάμεντ Μπεν Ρετζέμπ, ένας από τους ιερωμένους του Μουράτ Δ’. Δηλητηριάστηκε από μια γυναίκα, όπως ο ιμάμης Χασάν ο μάρτυρας και θάφτηκε έξω από τη Λοξή πύλη.

Μουλάς Σεΐχ Ζάντε, που γεννήθηκε στο Ακτσί-Καζανλίκ κοντά στην Αδριανούπολη και θάφτηκε στη γειτονιά του Κεσκίν-ντεντε. Μουλάς Αλή Μπεν Αμπντούλ-ρουούφ από το Νικχισάρ, θαμμένος στον περίβολο του τζαμιού του σουλτάνου Βαγιαζήτ. Ο χρονογράφος, γραμμένος με μεγάλα γράμματα (τζελλί), συντέθηκε από τον Αταγί Τσελεμπή. Κεσκίν Εφέντης, μεγάλος άγιος, γεμάτος θεϊκή αγάπη. Στο νεκροταφείο που φέρει το όνομά του, λέγεται ότι έχουν ενταφιαστεί σαράντα έως πενήντα χιλιάδες άγιοι. Αν επρόκειτο να διηγηθώ τα ονόματα και τους χρονογράφους τους, ούτε ένα ολόκληρο βιβλίο δεν θα ήταν αρκετό. Μουλάς Μοχάμεντ Μπεν Γιουσούφ, διάσημος με το όνομα Μπαχσί Εφέντης, καταγόμενος από τη Σπάρτη [της Καππαδοκίας] στην επαρχία Χαμίντ, πέθανε το 1030 (1620) και θάφτηκε στο νεκροταφείο του Κεσκίν-ντεντε. Μουλάς Μποστάν Ζάντε, που αναπαύεται στον περίβολο του τζαμιού του Νισαντζή Πασά. Πολύ εύγλωττος συγγραφέας, που συνέθεσε σε τρεις γλώσσες, περσικά, τούρκικα και αραβικά και τον κοσμούσε η γνώση. Μουλάς Μοχάμεντ Μπεν Αμπντούλ-γανί. Η προσευχή πάνω από το πτώμα του έγινε στο τέμενος του σουλτάνου Μωάμεθ Β’, ενώπιον τεράστιου πλήθους και στη συνέχεια θάφτηκε στον περίβολο του μεστζίντ του Αμπντί Τσελεμπή το έτος 1034 (1624). Μουλάς Αμπντούλ-κερίμ Τσελεμπή, θαμμένος έξω από την πύλη της Αδριανούπολης κοντά στον πατέρα του. Μουλάς Καναλή Ζάντε Αμπντούρ-ραχμάν Τσελεμπή, γεννημένος στα Τέρχαλα [Τρίκαλα], θαμμένος στο Κεσκίν-ντεντε, καλόβολος, γενναιόδωρος άνθρωπος. Μουλάς Μοχάμεντ Σαντίκ, αλλιώς Σιντκί, διορισμένος στην υπηρεσία του Μενάβ Εφέντη, θαμμένος κοντά στον Μπαχσί Σεΐχ-Ζάντε, με τον οποίο ήταν συγγενής. Μουλάς Αμπντάλα Εφέντης Ιμπν Αλή Μπεν Αμπντάλα Μπεν Ελιάς Μπεν Σεΐχ Μοχάμεντ Μπεν Ελιάς, διάσημος με το όνομα Αλή Τσελεμπή Ζάντε, θαμμένος κοντά στον πατέρα του στο μεστζίντ της κυρίας Σερίφε. Σπουδαίος δικηγόρος. Μουλάς Γκετζντιχάν Αμπντάλα Εφέντης, καταγόμενος από το Ανφάρ στην Καραμανία, θαμμένος στο σπίτι του, απέναντι από το μεστζίντ του Καργατζή Ζάντε. Μουλάς Αχμέτ Εφέντης, θαμμένος στο μαυσωλείο του πατέρα του. Μουλάς Μουσταφά Εφέντης, γιος του Αζμί Ζάντε, που συνήθως αποκαλείται Χαλετί Τσελεμπή. Σουλτάνος των ποιητών στην εποχή του, άφησε πολλά ποιητικά έργα. Όταν βρισκόταν στις αγωνίες του θανάτου, αυτοσχεδίασε ξαφνικά τους παρακάτω στίχους:

Αχ! γιατί θρηνώ, αφού σύντομα θα γίνω πρόσχαρος;
Αφού ετοιμάζομαι να ανανεωθώ, γιατί βρίσκομαι σε αποσύνθεση;
Είμαι σαν το πουλί που πέφτει σε παγίδες.
Όταν πετάει από το κλουβί, πηγαίνει στην ελευθερία.

Πέθανε το 1040 (1630) και θάφτηκε στην αυλή του δικού του σχολείου, που χτίστηκε με μεγάλα έξοδα. Ήταν υπέροχος συγγραφέας και εκτός από τα άλλα ποιήματά του διέπρεψε ιδιαίτερα σε στροφές τεσσάρων στίχων, στις οποίες ήταν απαράμιλλος. Η καλαισθησία στόλιζε τα τετράστιχά του σαν τα ουρί στις σκηνές του παραδείσου. Τον διέκρινε επίσης η αρχική στροφή που έδινε στους στίχους του.

Ο σουλτάνος των στοχαστικών αγίων (μολαμγιούν) Καπάνι Μοχάμεντ Εφέντης, αλλιώς ονομαζόμενος Κισουντάρ Μοχάμεντ Εφέντης, γιατί, αν και ξυπόλητος και ξεσκούφωτος, άφηνε τα μαλλιά του να μακραίνουν σε πυκνές μπούκλες. Χειμώνα και καλοκαίρι δεν φορούσε τίποτε άλλο παρά ένα λευκό χοντρό ύφασμα και κρατούσε τσεκούρι στο χέρι του. Λέγεται ότι ήταν γέννημα-θρέμμα της Καλλίπολης, αλλά είναι βέβαιο ότι οι συγγενείς του, που ήρθαν να κατοικήσουν μέσα στην Αγορά Λουλουδιών μπροστά από τη θέση των αμαξάδων (αραμπατζιλάρ) κατάγονταν από το Σίρμιο⁶⁸ και το Φυνφκίρχεν.⁶⁹ Ο ίδιος μιλούσε τα πιο καθαρά βοσνιακά. Στην Κόνια [Ικόνιο] ήταν ένας από τους μαθητές του Ερλί Ζάντε και έγινε ύστερα και ο ίδιος μεγάλος στοχαστικός άγιος. Έμενε για σαράντα χρόνια κοντά στο σπίτι μας. Είχα λοιπόν το πλεονέκτημα, ότι κατά τη γέννησή μου είπε το εζάν στο αριστερό μου αυτί, όπως το είπε ο Σαναλλάχ στο δεξί μου. Μια μέρα, όταν ήμουν αγόρι, καθώς διάβαζα το εδάφιο της σούρα Μάιντε, «Γράψαμε σε αυτό ότι η ψυχή πρέπει να απαντήσει για την ψυχή»,⁷⁰ πέρασε ο Καπάνι Εφέντης και ακούγοντας τον στίχο φώναξε «Αλλάχ! Αλλάχ!» Εκείνη τη στιγμή ήρθε ο Αλή Χαλχάλ, ένας πεχλιβάνης από το μοναστήρι των παλαιστών, ο οποίος ικέτευσε από τον Κισουντάρ την ευλογία, να σκοτωθεί σαν ένας από τους μάρτυρες της Κέρμπελα. Ο Κισουντάρ του έδωσε την ευλογία του και μια γουλιά ποτό από το μολύβδινο μπουκάλι που είχε μαζί του, ύστερα από το οποίο μπήκε σε ένα μαγαζί ξυραφιών. «Τώρα», είπε ο Κισουντάρ, «έφτασε η στιγμή της εφαρμογής του στίχου». Μόλις το είχε πει, όταν βγήκε τρέχοντας ο Αλή Χαλχάλ καταδιωκόμενος από έναν γενίτσαρο, ονομαζόμενο Αχάντ Αλή, ο οποίος τον μαχαίρωσε. «Εδώ», είπε ο Κισουντάρ, «βλέπεις την επίτευξη του στίχου». Ο Χαλχάλ θάφτηκε στο μοναστήρι των παλαιστών και ο Αχάντ Αλή θανατώθηκε στη φυλακή και το σώμα του ρίχτηκε στη θάλασσα. Κάποια άλλη στιγμή συνέβη να συναντήσει τον Κισουντάρ ο μεγάλος βεζίρης Ρετζέπ, ανάμεσα στις ταβέρνες της Αγοράς Λουλουδιών, με ένα μπουκάλι κρασί. Του ζήτησε μια προσευχή και ο Κισουντάρ είπε: «Φάε, πιες και χωνέψε». «Πατέρα», είπε ο Ρετζέπ Πασάς, «είναι αυτό προσευχή; Δεν μπορώ να το δεχτώ δαν τέτοια». «Λοιπόν», απάντησε ο Κισουντάρ, «Είσαι μεγάλος βεζίρης, δεν μπορείς να είσαι αυτοκράτορας. Τι να σου ευχηθώ καλύτερο;» Επτά ημέρες ύστερα από αυτό, ο Ρετζέπ αρρώστησε και δεν έγινε καλά παρά μόνο με το άγγιγμα του Κισουντάρ. Κάποια άλλη φορά πήγε στον σουλτάνο Μουράτ και του είπε, ότι μέσα σε τρεις μέρες η θεία του Σεβγκελούν Μοζέλα Σουλτάνα θα χρεοκοπούσε και θα χρειαζόταν πενήντα πουγγιά για την επισκευή του σπιτιού της. «Πώς έτσι;» είπε ο σουλτάνος. «Θα δεις», απάντησε ο άγιος. Ύστερα από τρεις ημέρες ξέσπασε μια πυρκαγιά και κατέκαψε ολόκληρο το παλάτι, έτσι ώστε η σουλτάνα αναγκάστηκε να τρέξει έξω μισόγυμνη. Ο Κισουντάρ είναι θαμμένος στο μοναστήρι όπου ζούσε και τον τάφο του τον επισκέπτοναι πολύ.

Σεΐχης Ομέρ Εφέντης, καταγόμενος από την Νταμπίρα κοντά στο Ουσκούμπ, σεΐχης του τζαμιού των δραγουμάνων. Ήταν ο αντικαταστάτης του σεΐχη Αμπντούλ-μουμέν, ο οποίος ονομαζόταν σεΐχης των δραγουμάνων. Είναι θαμμένος στον περίβολο του μοναστηριού των δραγουμάνων. Ήξερε απέξω το Κοράνι και ήταν ωκεανός βαθιάς γνώσης γεμάτος μαργαριτάρια. σεΐχης Χουσεΐν Ελέμ Καντ, ντόπιος της Πέστης, που βρίσκεται απέναντι από τη Βούδα. Ακολουθούσε το τάγμα των δερβίσηδων που ονομάζονται μπαϊραμί και μετά αποσύρθηκε στο τζαμί του Σάχη Σουλτάν, στην Ισλαμπόλ, όπου βρίσκεται θαμμένος κοντά στο κελί του. «Δόξα στον Θεό, που μου επέτρεψε να απολαύσω το πλεονέκτημα της συνομιλίας με αυτόν». Ήταν τέλειος δερβίσης, που γνώριζε τον Θεό και είχε αγνή συμπεριφορά. σεΐχης Χουσεΐν Τουγάνι Ντεντέ, ο οποίος είδε για πρώτη φορά το φως στη Μπέργκοφτσα κοντά στη Σόφια, έζησε επί τριάντα χρόνια έως φτωχός μεβλεβή δερβίσης στο μοναστήρι της Νέας Πύλης, όπου ακολουθούσε τον Τζελαλεντίν, μετέφρασε το Μεσνεβί⁷¹ και έδινε γενικές διαλέξεις. Είναι θαμμένος στον περίβολο αυτού του μοναστηριού. Έζησε στην εποχή μου και εγώ, ο ταπεινός Εβλία, είχα συχνά την εύνοια να με αφήνει να του φιλώ το χέρι.

Άγιοι χαζοί, ηλίθιοι και εκστατικοί ή εμπνευσμένοι άνδρες (μπούντελα, μολαμγιούν, μουτζαζιμπούν), ερημίτες

Ο Χασάν Ντεντέ, θαμμένος κοντά στο τέμενος του Μωάμεθ Β’, μέσα από την πύλη των βαφέων. Έφτιαξε έναν ξύλινο πυργίσκο (γκιουλμπέ) στο ύψος του μιναρέ του τζαμιού, τόσο ψηλό που κανένας μαραγκός δεν τολμούσε να καρφώσει καρφί ψηλότερα. Τον έριξε κάτω μια ανεμοθύελλα τη νύχτα και το πρωί βρέθηκε νικημένος από τη θύελλα του θανάτου. Ο Κισουντάρ Εφέντης έχει ήδη αναφερθεί. Ο Ιρμαγάνι Μοχάμεντ Εφέντης, γεννημένος στο Κοτζαέλι. Τον έλεγαν Ιρμαγάνι γιατί χάριζε σε καθέναν ένα μήλο. Έχοντας λάβει την άδεια του σουλτάνου Μουράτ Δ’, συνομιλούσε στη γέφυρα του Μποσταντζή-μπαση στο Σκουτάρι με τους στρατιώτες, μεταξύ των οποίων μαινόταν τότε η πανούκλα και έγραφε τα ονόματα εκείνων που θα πέθαιναν και εκείνων που θα γλίτωναν. Μέσα σε επτά ημέρες πέθαναν 70.000 ψυχές, όπως είχε γράψει στη λίστα του που δόθηκε στον σουλτάνο, ο οποίος δεν ήταν πολύ ευχαριστημένος που ο Ιρμαγάνι είχε αποκαλύψει αυτό το μυστικό. Επέστρεψε στο Κοτζαέλι, όπου και πέθανε. Ο Καπάνι Ντελή Σεφέρ Ντεντέ, έχοντας αναπαυτεί σε ζεσταμένο φούρνο, όταν βγήκε, ζήτησε την άδεια από εκατό περίπου άτομα και έπεσε στη θάλασσα, όπου εξαφανίστηκε, όπως μαρτυρούν γενικά οι κάτοικοι της Αγοράς Λουλουδιών. Επτά χρόνια αργότερα, όταν τα πλοία του Καρά Χότζα και του Αλή Μπίτσεν απέπλευσαν από το Αλγέρι για την Ισλαμπόλ, ο Ντελή Σεφέρ Ντεντέ ήρθε μαζί τους και εγκαταστάθηκε στην Αγορά Λουλουδιών. Ήταν χαζός τότε, τριγύριζε και δεν έτρωγε τίποτε άλλο εκτός από γρασίδι. Οι άνδρες του Καρά Χότζα και του Αλή Μπίτσεν ανέφεραν ότι, ενώ έπλεαν μέσα από τα στενά της Θέουτα για τον Ατλαντικό, είδαν τον Ντελή Ντεντέ καβάλα σε ένα ψάρι. Ότι πήραν τον άγιο πάνω στο πλοίο και ότι το ψάρι ακολουθούσε το πλοίο σε όλο το ταξίδι μέχρι να φτάσουν στο Αλγέρι, όπου πέθανε και θάφτηκε με μεσολάβηση του Ντελή Ντεντέ, που πέθανε και ο ίδιος την ίδια χρονιά και κείται έξω από την Αγορά Λουλουδιών, κοντά στο Χοροσί Ντεντέ.

Ο Σαρεμπάν Χακίκ Γιετμίς Γρους Ντεντέ ήταν αγάς στο Σίμτορν της Ουγγαρίας και ήταν μεταξύ των αγίων του στρατού, ο οποίος, υπό την ηγεσία του σουλτάνου Μωάμεθ Γ’, πολέμησε εναντίον επτακοσίων χιλιάδων απίστων. Όταν τελείωσε ο πόλεμος, έμεινε βουβός για επτά χρόνια και όταν πέρασαν αυτά τα επτά χρόνια, δεν πρόφερε ποτέ καμμία λέξη, παρά μόνο γιετμίς γρους (εβδομήντα γρόσια), την οποία επαναλάμβανε συνεχώς, φορώντας την ενδυμασία στρατιώτη της μεθορίου της Βοσνίας. Η Αγορά Λουλουδιών είναι παροιμιώδης σε όλη την Ισλαμπόλ για τη λάσπη της. Σε αυτούς τους λασπωμένους δρόμους περπατούσε τον χειμώνα και (πράγμα που είναι εκπληκτικό) με τόσο καθαρό τρόπο, που κρατούσε όχι μόνο τα μπαμπούτς του, αλλά και τις σόλες τους, εντελώς καθαρές από λάσπη. Προείπε στον σουλτάνο Μουράτ ότι θα έπαιρνε τον Ερεβάν, αλλά ότι θα το έχανε ξανά μέσα σε επτά ημέρες, κάτι που πραγματικά συνέβη. Ο Γιετμίς Γρους Ντεντέ πέθανε σε ηλικία εβδομήντα ετών και ενταφιάστηκε με εντολή του Μπαϊράμ Πασά στον τόπο ταφής του ζιρέκ-μπαση. Ο κύριός μου, ο Μελέκ Αχμέτ Πασάς, μου αφηγήθηκε από το στόμα του ίδιου του σουλτάνου Μουράτ, ότι άκουγε συνεχώς στο στρατόπεδο τα λόγια του Γιετμίς Γκρους, ο οποίος, όμως, δεν βρισκόταν εκεί αλλά στην Ισλαμπόλ.

Ο Εσκιτζή Ντεντέ, μεγάλος ανόητος και (κατά συνέπεια) μεγάλος άγιος. Έδωσε στον Τζοβαντζή Καπουτζή μια σφραγίδα από ρυζάλευρο και την ίδια εβδομάδα πήρε τις σφραγίδες της αυτοκρατορίας ως μεγάλος βεζίρης. Είναι θαμμένος στο Καραμάν, όπου διέμενε. Ο Ναλεντζή Χουσεΐν Τσελεμπή, που ντυμένος με φαρδύ φόρεμα (τζουμπέ) και παντόφλες, γύριζε όλους τους μεγάλους, από τους οποίους μάζευε χρήματα, τα οποία μοίραζε στα ορφανά. Τα έντυνε καθαρά, τους δίδασκε μουσική και τα έβαζε στην υπηρεσία βεζίρηδων και άλλων μεγάλων. Πέθανε ακριβώς την ημέρα που έφτασε στην Ισλαμπόλ η είδηση της πτώσης της Βαγδάτης. Ο Ασούμ Ντεντέ έμενε στο σουράτζ-χανε (σπίτι των σαμαράδων). Τριγύριζε περπατώντας χωρίς να λέει ούτε λέξη και καθάριζε τον κεντρικό δρόμο από τις πέτρες. Ο Ντιβάνε Ντοχάνι Κούστερ Ντεντέ. Ήταν πολύ δοσμένος στην εισπνοή ταμπάκου και τα αγόρια συχνά διασκέδαζαν γεμίζοντας το χέρι του με σκόνη, την οποία έπαιρνε αμέσως, έτσι που πολλές φορές μύριζε πάνω από εκατό δράμια σκόνης την ημέρα. Ο Κισουντάρ Σεΐντ Αμπντάλα Τσελεμπή, ήταν ο μουλάς στο Σελάνικ [Θεσσαλονίκη], αλλά εγκατέλειψε την υπηρεσία του έχοντας πιει μια φορά από το μπουκάλι του Κισουντάρ, του Άγιου που αναφέρθηκε πιο πάνω και τριγυρνούσε ξεσκούφωτος και ξυπόλητος. Ο Κισουντάρ Μολλά Μουσταφά Τσελεμπή, όντας μουδερής στο τζαμί των Καζαντζιλάρ (καζανάδων), συναντήθηκε με τον Κισουντάρ και κληροδότησε τα βιβλία του στο τζαμί του Χαϊρεντίν. Έκανε πολλά κατορθώματα και έργα που οι ιεροκήρυκες στην έδρα δεν μπορούσαν να επιτύχουν. Πέθανε όταν εγώ, ο ταπεινός Εβλία, ανέλαβα το ταξίδι για την Τραπεζούντα. Ο Μπουλμπούλ Ντιβανέσι (ο ανόητος των αηδονιών) περπατούσε κουβαλώντας ένα κλουβί με ένα αηδόνι μέσα, το οποίο κελαηδούσε ακόμη και τον χειμώνα. Ο Ντάμπαγκ Ντιβανέσι (ο ανόητος των βυρσοδεψών) περπατούσε γυμνός στην Ισλαμπόλ και ζούσε τον χειμώνα στο Οκ-μεϊντάν ιδρώνοντας, ακόμη και στο πιο βαθύ χιόνι. Ο Μποϊνουζλί Ντιβάνε (ο ανόητος-κέρατο) έμενε στο σπίτι ενός γενίτσαρου που ονομαζόταν Αχμέτ Ντεντέ Κοτζαρίς Ογλού. Τις μεγάλες ημέρες, καθόταν στη γέφυρα του Σάλ-χανε [σφαγείου] του Κασίμ-πασα και έλεγε σε όλους όσοι περνούσαν, «Σαλλά» (αντί για Ινσαλλάχ, αν αρέσει στον Θεό) «θα πας στην Καάμπα!» Το θαύμα ήταν ότι ήξερε άνδρες με τα ονόματά τους, τους οποίους δεν είχε ξαναδεί και τους χαιρετούσε ως παλιούς γνώριμους. Και θυμόταν αμέσως εκείνους που δεν είχε δει για είκοσι ή τριάντα χρόνια, καθώς και τα ονόματα όλων των συυγενών τους. Το στήθος του ήταν γεμάτο με κέρατα από κατσίκες, γαζέλες και πρόβατα. Εύθυμοι φίλοι πήγαιναν συχνά να τον δοκιμάσουν, λέγοντας: «Αχμέτ, θα μου δείξεις το κέρατό μου;» Αν τύχαινε να είναι παντρεμένοι, απαντούσε με κάποιο ανέκδοτο για τις συζύγους τους και έδινε σε άλλους μικρό, σε άλλους μεγάλο κέρατο από τη συλλογή του. Αν ο άντρας που ρωτούσε δεν ήταν παντρεμένος, απαντούσε, «το κέρατο σου δεν έχει μεγαλώσει ακόμα». Μερικές φορές χριστιανοί ή Εβραίοι ανακατεύονταν, μεταμφιεσμένοι, ανάμεσα σε εκείνους που συνωστίζονταν γύρω του, αλλά δεν τους έλεγε ποτέ ούτε λέξη και όταν τον ρωτούσαν για τον λόγο, έλεγε, «είναι άπιστοι και Εβραίοι» και μετά θυμωμένος τους γύριζε προσβλητικά την πλάτη του. Αν κάποιος έλεγε, «Αχμέτ Ντεντέ, θα σου δώσω ένα κέρατο, χόρεψε λίγο», σηκωνόταν αμέσως, χτυπούσε με τα δάχτυλα του δεξιού του χεριού σαν πελαργός και άρχιζε να χορεύει σαν την Αφροδίτη στον ουρανό, ενώ κατά τη διάρκεια του χορού οι άνθρωποι του έφερναν κάθε είδους κέρατα. Αν πήγαινες κοντά του ένα μήνα μετά και ρωτούσες πού είναι το κέρατό σου, θα έβαζε το χέρι του στο στήθος του και θα σου έδειχνε ακριβώς εκείνο που του είχες δώσει. Αν έλεγε στο ίδιο άτομο τρεις φορές, «Σαλλά, θα δεις την Καάμπα», ήταν βέβαιο ότι αυτό το άτομο επρόκειτο να πραγματοποιήσει το προσκύνημα. Κοντολογής, ήταν ένας ξεροκέφαλος, χαρούμενος ανόητος. Από τότε που ανέλαβε το ταξίδι στην Αβησσυνία και στη χώρα των Νέγρων, δεν έχουμε ακούσει γι’ αυτόν.

Ο Παπάς Ντιβάνε (ο τρελός παπάς) στον Γαλατά. Ήταν ευχάριστος ανόητος, με τους τρόπους του οποίου ήταν ευχαριστημένος όλος ο κόσμος και του οποίου τα κόλπα έχουμε περιγράψει επαρκώς στο έργο μας Σακά-ναμε (ή ίσως Σιφά-ναμε). Ο Ντουρμίς Ντεντέ στο Κάστρο της Ρούμελης. Όλοι οι ναυτικοί του έδιναν περνώντας μια οκά κρέας. Συμβούλευε κάποιους καπετάνιους να κάνουν ένα τέτοιο ταξίδι και άλλους να μην πλεύσουν για τέτοιο μέρος και η συμβουλή του, αν την ακολουθούσαν, στρεφόταν προς όφελός τους. Σουμουλκί Ντεντέ στον Ιππόδρομο. Αν έριχνε κόκκαλα σε έναν περαστικό, αυτός ο άνθρωπος ήταν σίγουρο ότι θα κέρδιζε εκείνη τη μέρα κάποιο πλεονέκτημα στο ντιβάν, αλλά αν τον έφτυνε, ήταν το αντίθετο. Ιλικτζή Ντιβάνε, ένας ανόητος χωρίς γλώσσα, που δεν έτρωγε παρά μόνο ιλέκ (πιθανότατα είδος πάστας ή κέικ). Οι γυναίκες που πουλούσαν ιλέκ βρίσκονταν πάντοτε κοντά του. Έδειχνε με τα δάχτυλά του τον άνθρωπο από τον οποίο επιθυμούσε ένα ιλέκ, το οποίο, αν έπαιρνε, το έσπαγε αμέσως και το έτρωγε με μεγάλη χαρά. Είναι γνωστό ότι όταν ο δήμιος βασανίζει έναν κλέφτη, τον βάζει να καταπιεί ένα είδος γάζας (μπορουντζίκ), που στη συνέχεια σύρεται ξανά, για να τραβήξει πάνω το στομάχι και τη χολή. Είναι εκπληκτικό το γεγονός ότι η γάζα που κατάπινε, αντί να είναι βασανιστήριο για αυτόν τον Άγιο ανόητο, του έδινε τη μεγαλύτερη απόλαυση και ότι κανείς δεν είδε ποτέ να του προκαλεί εμετό, μετά συγχωρήσεως. Μη έχοντας μιλήσει ποτέ, πήγε μια μέρα πριν από τον θάνατό του σε έναν από τους φίλους του, στον οποίο συνέστησε να πλύνει το πτώμα του, να προσευχηθεί πάνω του και να το θάψει μπροστά στην πύλη της Σιλίβρι, όπου όλοι οι πάσχοντες από ταχυπαλμία της καρδιάς θα γιατρεύονταν πίνοντας νερό, με λίγη από τη σκόνη από τον τάφο του μέσα. Μάλιστα το μέρος αυτό το επισκέπτονται για αυτόν τον σκοπό.

Ο σουλτάνος όλων των Αγίων-ανόητων είναι ο Μινκάνι Μοχάμεντ Τσελεμπή, επονομαζόμενος Σαμπάχ Σαμπάχ, γιος του τσαούς κεχαγιά των γενίτσαρων. Έχοντας προείπει στον πατέρα του ότι θα πέθαινε το επόμενο πρωί (σαμπάχ), διατήρησε αυτή τη λέξη ως όνομά του. Έφτυνε μεγάλες ποσότητες φλέγματος στα πρόσωπα εκείνων τους οποίους αντιπαθούσε, κάτι που τον είδα να κάνει μια φορά σε έναν φίλο μου. Ακολουθούσε όλες τις ομάδες ψυχαγωγίας στην ακτή και στη θάλασσα και περιφερόταν μέρα-νύχτα στους δρόμους της Ισλαμπόλ. Την εποχή που ο Καρα Μουσταφά Πασάς ήταν μεγάλος βεζίρης, έκανε μια μέρα μεγάλη φασαρία στο ντιβάν, για την απελευθέρωση της μητέρας του από τη φυλακή, η οποία είχε φυλακιστεί επειδή κάπνιζε καπνό. «Απελευθερώστε», έλεγε, «τις γυναίκες και φυλακίστε τους άνδρες, που αν το κάνετε δεν με νοιάζει, γιατί δεν έχω πατέρα». Έτσι άφησαν ελεύθερη τη μητέρα του. Μια μέρα, όταν συνάντησε στο Μέιτ Ισκελεσί την κηδεία ενός Εβραίου, ανακατεύτηκε ανάμεσα στους Εβραίους, οι οποίοι τοτε φώναξαν ότι έθαβαν δικό τους άνθρωπο και όχι μουσουλμάνο. Ο ανόητος τους έκανε να σιωπήσουν φτύνοντας στα πρόσωπά τους, τους κλώτσησε και τους επέπληξε με τέτοιον τρόπο, που έχασαν τις αισθήσεις τους και τράπηκαν σε φυγή, αφήνοντας το πτώμα στη μέση του δρόμου. Επειδή φοβούνται δεισιδαιμονικά, ότι αν περάσει ακόμη κι ένας μουσουλμάνος κάτω ή πάνω από φέρετρο, ο νεκρός γίνεται μάγισσα ή ο ίδιος ο διάβολος. Τελικά έκανε ειρήνη μαζί τους για μερικά γρόσια. Μια άλλη φορά φώναζε επί τρεις ημέρες ότι υπήρχε φωτιά στα Πριγκηπονήσια. Την τέταρτη μέρα ξέσπασε μεγάλη πυρκαγιά στην Ισλαμπόλ και κράτησε τρεις ημέρες, γεγονός που έδειξε ότι ο Σαμπάχ δεν ήταν απλός ανόητος. Ο σεΐχης Μοχάμεντ, αλλιώς ονομαζόμενος Καζή Ζάντε, Ο σεΐχης του σουλτάνου Μουράτ Δ’, γεννήθηκε στη Σόφια και διαδέχθηκε στη θέση του σεΐχη των δραγουμάνων τον Ομέρ Εφέντη. Επιτίθετο στους σούφι ως δηλωμένος ανταγωνιστής τους. Όταν συνόδευε τον σουλτάνο Μουράτ στην εκστρατεία στη Βαγδάτη, όχι μόνο δεν επισκέφτηκε τον τάφο του μεβλάνα Τζελαλεντίν στην Κόνια, αλλά εμπόδισε και άλλους να τον επισκεφτούν. Ο σουλτάνος Μουράτ έστειλε δύο φορές να τον φωνάξουν και εκείνος αρνήθηκε να πάει. Ο σουλτάνος θυμωμένος έστειλε έναν τρίτο αγγελιοφόρο, ο οποίος τρέχοντας ολοταχώς συνάντησε τον σεΐχη στον δρόμο και έπεσε πάνω του με τέτοια δύναμη, που Ο σεΐχης έπεσε και έσπασε το πόδι του και έτσι δεν είδε ποτέ τον τάφο του μεβλάνα. Υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους σεΐχηδες αυτού του αιώνα, που διακρίθηκε για την ευγλωττία και τη διεισδυτικότητα του, στην οποία ήταν απαράμιλλος κατά την εποχή του. Μετατέθηκε από το τζαμί του Βαγιαζήτ σε εκείνο της Αγιασόφια, όπου έκανε κήρυγμα σε τεράστιο ακροατήριο. Άφησε επίσης μερικά καλά ποιήματα με το ποιητικό όνομα Ιλμί. Ο μουλάς Νικχισάρι Ζάντε, θαμμένος στο τέμενος του Ασίκ Πασά, συνέθεσε τουλάχιστον εκατόν έξι πολύτιμα έργα. Ο μουλάς Χασμουντίν βρίσκεται κείται κοντά στο λουτρό του σουλτάνου Σελήμ. Ο μουλάς Καρά Χασάν Εφέντης, θαμμένος στο μοναστήρι του Εμίρ Μπουχάρα. Ο μουλάς Χάρεμ Τσελεμπή από το Ακ-Σεράι, θαμμένος κοντά στον Κεμάλ Πασά Ζάντε. Ο μουλάς Κιουτσούκ Τατζουντίν Ιμπραήμ Τσελεμπή από το Χαμίντ, θαμμένος στο μοναστήρι του Εμίρ Μπουχάρα. Ο μουλάς Ιμπραήμ Μπεν Νιμέτ-Αλλάχ κείται έξω από τη Λοξή πύλη. Ο μουλάς Σινάν-ουντ-ντίν, ο ιμάμης του Σουλεϊμανιέ, που προσέλκυε μεγάλα πλήθη με την αρμονία της φωνής του, είναι θαμμένος στο μεστζίντ του Κογατζή Ντεντέ, κοντά στο τζαμί του Σελήμ Χαν. Ο σεΐχης Μοσλαχουντίν, γιος του σεΐχη Βέφα, ενταφιάστηκε στο μαυσωλείο του Ασίκ Πασά.

Οι καλά πληροφορημένοι άνθρωποι γνωρίζουν ότι οι μεγάλοι σεΐχηδες μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο κύρια τάγματα, εκείνο των Χαλβετί και εκείνο των Νακσμπεντί. Αλλά σύμφωνα με την παράδοση, που λέει, «Οι δρόμοι προς τον Θεό είναι τόσο πολλαπλοί, όσες οι ψυχές», υπάρχουν πολλές χιλιάδες τρόποι και θρησκευτικά τάγματα. Μετά τους Χαλβετί και τους Νακσμπεντί, κατατάσσονται πρώτοι οι Μπαϊραμί, Ουαχιντί, Ζεϊνί, Μεβλεβή, Ρουσενί, Γκιουλσενί, Μπεκτασί, Νιμεταλλαχί, Νουρμπακσί και εκατόν σαράντα άλλα τάγματα δερβίσηδων σαν αυτά, που προέρχονται όλα από τους Νακσμπεντί που κατάγονται από τον Αμπουμπέκρ. Οι Ουαχιντί εντοπίζουν την καταγωγή τους στον Ομάρ, οι Ζεϊνί στον Οσμάν, οι Χαλβετί στον Αλή. Ο πρώτος σεΐχης στην Ισλαμπόλ ήταν ο Χαμπίμπ Καραμάνι, που θάφτηκε στο μοναστήρι του Τζαφεραμπάντ στο Σούλιτζε, απέναντι από το Εγιούπ, ο οποίος είχε 70.000 μαθητές. Διάδοχός του ήταν Ο σεΐχης Οβέις, που θάφτηκε στο μοναστήρι του Κότζα Μουσταφά Πασά, παλαιότερα μοναστήρι καλογραιών, που μετατράπηκε σε μοναστήρι δερβίσηδων από τον Μωάμεθ Β’. Ο Κότζα Μουσταφά Πασάς, βεζίρης του Βαγιαζήτ Β’, έχτισε το τζαμί. Οι Ζεϊνί έγιναν διάσημοι από τους δώδεκα σεΐχηδές τους που ονομάζονταν ιμπάντ (υπηρέτες). Διάδοχοι του Γιαχιάι Σιρβάνι ήσαν οι Σεγίντ Ομέρ Ρουσενί και Γκιουλσενί. Τα πιο γνωστά τάγματα δερβίσηδων είναι οι Γκιουλσενί, Μεβλεβή, Χαλβετί, Τζελβετί, Σινανί, Μπεκτασί. Ο σουλτάνος των ποιητών Ρεβάνι, γεννημένος στην Αδριανούπολη, κείται κοντά στις Σαράντα Κρήνες στην αυλή του δικού του τζαμιού. Το ντιβάν του είναι από τα πολυτιμότερα έργα.

Έχοντας ολοκληρώσει (ευχαριστώ τον Θεό για αυτό!) όλα τα ταφικά μνημεία που υπάρχουν στην πόλη της Ισλαμπόλ, θα προχωρήσουμε τώρα στα προάστια της Πρωτεύουσας.

<-Τμήματα 31-40

Τμήματα 45-50->