71-77. Κανλίτζα. Κάστρο Ανατολίας. Ουσκουντάρ. Καντικιόι. Περίπατοι.

71. Kανλίτζα

Έχει σχεδόν δύο χιλιάδες σπίτια με κήπους και ωραία γιαλί. Δεν υπάρχουν άπιστοι, αλλά συνολικά επτά συνοικίες μουσουλμάνων και επτά μιχράμπ (σε τζαμιά και μεστζίντ). Το πρώτο είναι εκείνο του Ισκέντερ Πασά στην μπροστά στον τόπο αποβίβασης, το οποίο έχτισε ένας από τους βεζίρηδες του Σουλεϊμάν, τετράγωνο κτίριο με ξύλινη στέγη καλυμμένη με μόλυβδο και έναν μιναρέ, έργο του Σινάν. Υπάρχουν διάφορα τζαμιά, δύο σχολεία για αγόρια, ένα κολέγιο, σχολή για την ανάγνωση της παράδοσης, άλλη για την ανάγνωση του Κορανίου, χάνι, αλλά όχι κουζίνα για τους φτωχούς και μόνο ένα λουτρό. Σε αυτό το λουτρό υπάρχει ένα λιοντάρι σκαλισμένο σε μάρμαρο με τόσο υπέροχο τρόπο, που φαίνεται σαν να είναι ζωντανό. Το γάλα και το γιαούρτι αυτού του τόπου είναι φημισμένα.

72. Το Κάστρο της Ανατολίας

Στις εκβολές του μικρού ποταμού Γκιόκ-ντερε (ουράνιος χείμαρρος) στην ακτή της θάλασσας, υπάρχει ένα οχυρό πάνω στα βράχια, χτισμένο από τον Μωάμεθ Β', πολύ μικρό, μόλις χίλια βήματα σε περίμετρο. Η πύλη ανοίγει προς τα δυτικά. Μέσα υπάρχει ένα σπίτι για τον διοικητή (ντιζντάρ). Η φρουρά αποτελείται από διακόσιους τιμαριώτες. Τα χωριά ανήκουν στην επαρχία Κοτζαέλι. Τα κανόνια είναι στραμμένα προς την απέναντι ακτή του καναλιού, όπου αυτό το κάστρο βρίσκεται αντιμέτωπο με το Ρούμελι Χισάρ. Μπροστά από το κάστρο υπάρχει μόνο ένα τζαμί, εκείνο του Μωάμεθ Β' και κανένα άλλο μνημείο. Το προάστιο αποτελείται από χίλια ογδόντα σπίτια, μεγάλα παλάτια και γιαλί, τα οποία όμως είναι πολύ εκτεθειμένα στον ήλιο το απόγευμα. Δεν υπάρχουν Άπιστοι ή Εβραίοι, είναι όλοι μουσουλμάνοι. Εκτός από το τζαμί που αναφέρθηκε, υπάρχουν μερικά μεστζίντ και επτά σχολεία για αγόρια, μικρό λουτρό και είκοσι καταστήματα, καθώς και πολλοί κήποι και αμπέλια.

Ο περίπατος του Γκιοκσού (Αρέτας)

Ένα ποτάμι που μοιάζει με την πηγή της ζωής, που ρέει από το όρος Αλεμ-ντάγ, είναι στολισμένο και στις δύο όχθες με κήπους και μύλους. Διασχίζεται από ξύλινη γέφυρα, κάτω από την οποία περνούν οι βάρκες των ερωτευμένων, που έρχονται εδώ για να απολαύσουν τα υπέροχα λιβάδια. Είναι μέρος που αξίζει να δει κανείς. Κουτιά, κύπελλα και δοχεία κατασκευάζονται και πωλούνται, από κοκκινωπό πηλό που υπάρχει εδώ. Η δικαιοδοσία αυτού του τόπου ανήκει στον μουλά του Ουσκουντάρ. Η εκτελεστική εξουσία μοιράζεται μεταξύ του σούμπαση και του μποσταντζή-μπαση.

Νότια αυτού του τόπου βρίσκεται το Καντίλι, το κιόσκ του οποίου χτίστηκε από τον Μουράτ Γ'. Ο Μουράτ Δ’, πολύ ευχαριστημένος από τον αέρα και τη θέα, περνούσε εδώ μεγάλο μέρος του χρόνου του. Είναι υπέροχος κήπος, στολισμένος με πολλά σπίτια αναψυχής. Τα βουνά πίσω είναι σκεπασμένα με αμπέλια. Τον κήπο κυβερνά ένας ούστα και εκατό μποσταντζή. Νότιά του ο Μωάμεθ Δ'. έκανε δώρο στον Βάνι Εφέντη έναν τόπο που ονομάζεται Παπασκουρούσι, ένα αυτοκρατορικό δώρο.

Ο περίπατος κοντά σε αυτό το μέρος ονομάζεται Κουλέ-μπαχτσεσί (κήπος του πύργου). Όταν ο σουλτάνος Σελήμ Α', σε έκρηξη θυμού, διέταξε να θανατωθεί ο γιος του Σουλεϊμάν, ο μποσταντζή-μπασης προσποιήθηκε ότι υπακούει στην εντολή του σουλτάνου, αλλά σκότωσε άλλο αγόρι αντί για τον πρίγκιπα, τον οποίο έκλεισε για τρία χρόνια σε αυτόν τον πύργο. Ο Σελήμ κατά την επιστροφή του από την Αίγυπτο, νιώθοντας ότι πλησιάζει το τέλος του, κατηγορούσε τον μποσταντζή-μπαση ως την αιτία του που πέθαινε χωρίς κληρονόμους. Ο μποσταντζή-μπασης φίλησε το έδαφος και έφερε τον Σουλεϊμάν από αυτόν τον πύργο ενώπιον του σουλτάνου Σελήμ, ο οποίος τον πήρε με ενθουσιασμό στην αγκαλιά του. Ο μποσταντζή-μπασης ανταμείφθηκε με τη θέση του κυβερνήτη της Αιγύπτου και ο Σουλεϊμάν έχτισε στη θέση του πύργου, όπου ήταν κλεισμένος επί τρία χρόνια, ένα υπέροχο κτίριο εννέα ορόφων, παντού εφοδιασμένο με σωλήνες νερού και κρήνες. Υπάρχει εδώ ένα υπέροχα ψηλό κυπαρίσσι, το οποίο φύτεψε με το χέρι του ο σουλτάνος Σουλεϊμάν. Από τα διάφορα νόστιμα φρούτα αυτού του κήπου, τα σύκα είναι τα καλύτερα. 73. Το χωριό Τσενγκέλι-κιόι

Αυτό ονομάζεται το χωριό των αγκίστρων (τσενγκέλ), γιατί την εποχή της άλωσης της Ισλαμπόλ από τον Μωάμεθ Β' βρέθηκαν εδώ ορισμένα παλιά άγκιστρα της εποχής των Βυζαντινών αυτοκρατόρων. Υπάγεται στον μουλά του Ουσκουντάρ. Το βουνό και οι λόφοι απέναντί του είναι όλα στρωμένα σε κήπους με τον περσικό τρόπο. Μεγάλος αριθμός των κατοίκων είναι Έλληνες. Τα παλάτια, πολλά από τα οποία ανήκουν στον σουλτάνο και στους βεζίρηδες, είναι πολύ όμορφα. Τα ωραιότερα είναι εκείνα του Μοάν Ογλού, του μπεηλερμπέη και κοντά του ο κήπος του Ισταρός, ένας αυτοκρατορικός κήπος σαν περσικός Τσεχαρμπάγ. Τα κιόσκ και τα όμορφα κτίρια που βλέπει κανείς εδώ, δεν υπάρχουν σε κανένα άλλο αυτοκρατορικό παλάτι. Αλλά ο Θεός ξέρει ότι τα θεμέλια αυτού του παλατιού πρέπει να είχαν τεθεί κάτω από τον αστερισμό του Άρη, γιατί ο σουλτάνος Μουράτ Δ', όταν θέσπισε τη διαμονή του εδώ, έδωσε πολλές εντολές να χυθεί αίμα. Τον Ελιάς Πασά, ο οποίος είχε προκαλέσει εξέγερση στην Ανατολία και είχε κλείσει το πέρασμα της Περγάμου, τον έφεραν ενώπιον του αυτοκράτορα σε αυτό το μέρος και εκτελέστηκε μαζί με πολλούς άλλους. Οι κάτοικοι είναι θορυβώδεις και καβγατζήδες, αλλά ο τόπος είναι καλοχτισμένος και καλλιεργημένος. Υπάρχουν 3.060 πέτρινα σπίτια, άλλα και με πάνω ορόφους, άλλα ενός μόνο ορόφου. Το τζαμί βρίσκεται στη μέση της αγοράς.

74. Περιγραφή Ισταρός

Το όνομά του είναι παραφθορά από το ελληνικό (Σταυρός). Κάποιοι του δίνουν άλλη προέλευση. Λένε ότι όταν ο Βαγιαζήτ Α' βάδιζε προς την πολιορκία της Ισλαμπόλ, έγινε μάχη εδώ για μια εκκλησία και ότι ο Βαγιαζήτ είπε, Μπιζ μπουντ Ιστερούς, «Θα την πάρουμε». Λέγεται ότι η τελευταία λέξη έχει διαφθαρεί σε Ισταρός. Αυτό το μέρος βρίσκεται υπό τη δικαιοδοσία του μουλά του Ουσκουντάρ. Τα σπίτια είναι όλα από πέτρα, επενδεδυμένα με τούβλα. Τα τζαμιά είναι καλοχτισμένα.

Περιγραφή του Κουζγουντζούκ

Πήρε το όνομά του από τον ευσεβή άνθρωπο Κουζγούν Μπαμπά, ο οποίος διέμενε εδώ την εποχή του σουλτάνου Μωάμεθ Β'. Διοικείται από σούμπαση υπαγόμενο στον μουλά του Ουσκουντάρ. Υπάρχουν ωραία σεράι και γιαλί. Από εκεί, περνώντας τον κήπο του Νακάς Πασά, το λιμάνι των βοδιών (Βόσπορος) και τον κήπο του παλατιού του Κία Σουλτάν, φτάνει κανείς στο Σκουτάρι.

75. Τζαμιά, χάνια, σχολές και λουτρά της πόλης Ουσκουντάρ (Σκουτάρι)

Η πόλη της Ισλαμπόλ πολιορκήθηκε επτά φορές από τους Άραβες την εποχή των Ουμαγιάντ και παρόλο που της επέβαλαν φόρο και είχαν στην κατοχή τους τον Γαλατά, εντούτοις υποχρεώθηκαν να επιστρέψουν χωρίς να μπορέσουν να καταλάβουν την πόλη. Αλλά το έτος 245 (859), ο Χαρούν αλ-Ρασίντ έφτασε με 150.000 χιλιάδες άνδρες στο Σκουτάρι, όπου στάθμευσε ο Σεγίντ Μπατάλ με 3.000 γενναίους άνδρες, οι οποίοι λεηλατούσαν συνεχώς τους Απίστους.⁸⁹

Ο Σεγίντ Μπατάλ, έχοντας ακούσει ότι μεγάλος αριθμός μουσουλμάνων είχε σκοτωθεί στην Ισλαμπόλ, στην ακρόπολη που είχε στήσει ο Χαρούν αλ-Ρασίντ μέσα από την πύλη της Σηλυμβρίας, στον χώρο που βρίσκεται τώρα το τζαμί του Κότζα Μουσταφά Πασά, εκδικήθηκε τον θάνατό τους με την καταστροφή των τόπων γύρω από το Σκουτάρι, όπως Κουζγουντζούκ, Τσενγκέλι, Πεντίκ, Καρτάλ και Νταρίτζε, έκοψε τα κεφάλια τριακόσιων μοναχών και επέστρεψε με τεράστια λάφυρα, πρώτα στη γενέτειρά του πόλη Μαλάτεια και ύστερα στον Χαρούν αλ-Ρασίντ στη Βαγδάτη, στον οποίο ανέφερε το μαρτύριο των μουσουλμάνων που σκοτώθηκαν στην Ισλαμπόλ. Ο Χαρούν αλ-Ρασίντ προχωρούσε τώρα για δεύτερη φορά με στρατό 200.000 ανδρών και επιτίθετο στην πόλη για τρεις ημέρες,⁹⁰ κατά τη διάρκεια των οποίων σκοτώθηκαν 18.000 άπιστοι και συνελήφθησαν 20.000 αιχμάλωτοι. Ανάμεσά τους ο αυτοκράτορας, ο οποίος οδηγήθηκε ενώπιον του Χαρούν αλ-Ρασίντ και τον κρέμασαν στο καμπαναριό της Αγίας Σοφίας. Σκοτώθηκε τεράστιος αριθμός Απίστων και η ακρόπολη, χτισμένη στο σημείο όπου βρίσκεται τώρα το τζαμί του παλιού Μουσταφά Πασά, φρουρούνταν και πάλι από 10.000 άνδρες. Ο Χαρούν αλ-Ρασίντ επέστρεψε στη Βαγδάτη, αλλά ο σεγίντ, του οποίου το όνομα ήταν Τζαφέρ, ο γιος του Χουσεΐν, έστησε τις σκηνές του στο Σκουτάρι στα υψώματα, απέναντι από τον πύργο της Κόρης (πύργο Λεάνδρου) και παρέμεινε εκεί επτά χρόνια καλλιεργώντας το έδαφος σε κήπους. Αυτοί οι κήποι ονομάζονται μέχρι σήμερα κήποι του Μπατάλ, του Αλ-Μπεχαντέρ, του Σετζάν και του Γαζή-κιόι, δηλαδή του χωριού του υπερασπιστή, του διάσημου, του γενναίου και του νικητή. Το τελευταίο όνομα (Γαζή-κιόι) παραποιήθηκε σε Καντι-κιόι (Χαλκηδόνα). Όταν ο Σεγίντ Μπατάλ Γαζή επέστρεψε ύστερα από επτά χρόνια στη Συρία, ο Έλληνας αυτοκράτορας έχτισε στο Γαζή-κιόι ένα οχυρό, τα ερείπια του οποίου σώζονται ακόμη και τώρα. Στη συνέχεια, οι Έλληνες έσκαψαν μια τάφρο από το Σκουτάρι στο Τζαμλίτζε, με χωμάτινο τείχος και ένα παρατηρητήριο στο βουνό του Τζαμλίτζε. Παρόμοιοι πύργοι χτίστηκαν στα υψώματα των Τοϊγάρ, Γιασί και Πιαλή Πασά, συνολικά δώδεκα μεγάλοι πύργοι, τους οποίους φρουρούσαν σαράντα χιλιάδες άνδρες. Ο διοικητής του Σκουταρίου, φοβούμενος τον Σεγίντ Μπατάλ, έχτισε έναν πύργο σε βράχο στη μέση της θάλασσας, όπου έβαλε την κόρη του και τους θησαυρούς του, γι' αυτό και ονομάζεται πλέον πύργος της Κόρης (Κιζ-κουλεσί).

Ο Σεγίντ Μπατάλ, μετά την κατάκτηση της Συρίας, όταν άκουσε για την ίδρυση του Σκουταρίου, έσπευσε με επτακόσιους άνδρες μόνο στην Ισλαμπόλ, ερήμωσε το Σκουτάρι, πέρασε με σκάφος στον πύργο της Κόρης και πήρε την πριγκίπισσα, κόρη του Νικηφόρου, με όλους τους θησαυρούς της. Έκανε τις προσευχές του στο μέρος που ονομάζεται κήπος του Σκουταρίου και αφού ικέτευσε από τον ουρανό τη χάρη, να κατοικηθεί μια μέρα το Σκουτάρι εξ ολοκλήρου από μουσουλμάνους, το έκαψε και επέστρεψε με τεράστια λάφυρα στα Μουδανιά. Ο Νικηφόρος στόλισε αυτή την πόλη στη συνέχεια με εκπληκτικό τρόπο, όπως και ο Μωάμεθ Β' και ο Σουλεϊμάν και συνεχώς αυξάνεται από την ευλογία του Σεγίντ Γαζή. Σύμφωνα με την περιγραφή της εποχής του σουλτάνου Μουράτ Δ', αυτή η πόλη, χτισμένη σε επτά λόφους και κοιλάδες, αποτελούνταν από εννέα χιλιάδες σπίτια, τοποθετημένα το ένα κοντά στο άλλο, με κήπους, αμπέλια, σεράι και γιαλί. Το όνομα Σκουτάρι είναι παραφθορά από το Εσκί νταρ (παλιό σπίτι), το οποίο βρισκόταν στο έδαφος που τώρα ονομάζεται κήπος Σκουταρίου και είναι το μέρος όπου βρισκόταν η σκηνή του Χαρούν αλ-Ρασίντ και όπου ο Σεγίντ Μπατάλ έκανε την πρώτη του εγκατάσταση. Το Σκουτάρι είναι μεγάλος τόπος διέλευσης, γιατί από αυτό περνούν όλοι οι ξένοι από την Ανατολή, την Αραβία, την Περσία και την Ινδία, που έρχονται στην Ισλαμπόλ. Απέχει έξι μίλια από την Ισλαμπόλ. Τα σκάφη, που σκοπεύουν να δέσουν εδώ, πηγαίνουν πρώτα προς το Μπεσίκτας, απ’ όπου τα φέρνει εδώ το ρεύμα, κάνοντας έτσι την απόσταση εννέα μίλια. Το πέρασμα στο Σκουτάρι είναι δύσκολο και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, ιδιαίτερα όταν φυσάει νότιος άνεμος. Αυτή η πόλη αποτελείται από εβδομήντα συνοικίες μουσουλμάνων, έντεκα Ελλήνων και μία Εβραίων, αλλά όχι Φράγκων. Δεν είναι οχυρωμένη. Ο δικαστής (μουλάς) διορίζεται με αμοιβή 500 άσπρων και υπάρχουν πέντε αναπληρωτές που υπάγονται στη δικαιοδοσία του. Τα νόμιμα έσοδά του ανέρχονται σε 40.000 γρόσια τον χρόνο. Ένα σύνταγμα γενίτσαρων αποτελεί τη φρουρά. Υπάρχουν επίσης βετεράνοι των πυροβολητών, οπλουργών και σπαχήδων. Μεγάλος αριθμός ευγενών και μορφωμένων ανδρών έχουν εγκατασταθεί εδώ. Όμως ο μουφτής κατοικεί στην Ισλαμπόλ και ο νακίμπ-ουλ-εσράφ, επικεφαλής των εμίρηδων, έχει εδώ αναπληρωτή. Υπάρχει επίσης ένας σούμπασης και εξακόσιοι μουτεβελή ή διαχειριστές ευσεβών ιδρυμάτων, από τα οποία υπάρχει μεγάλος αριθμός σε αυτή την πόλη.

Τζαμιά

Το τζαμί της Μιρμά, κόρης του σουλτάνου Σουλεϊμάν, χτίστηκε από τον σουλτάνο Σουλεϊμάν το έτος 954, σε ανάμνηση της εν λόγω σουλτάνας, της κόρης του. Στην αυλή (χαρέμ), ανεβαίνει κανείς με σκαλοπάτια και από τις δύο πλευρές, ενώ στη μέση της αυλής υπάρχει λεκάνη με νερό, στολισμένη με πλατάνια. Στην εξωτερική πλευρά του τζαμιού υπάρχουν πέτρινοι καναπέδες, καλυμμένοι με τρούλους, οι οποίοι στηρίζονται σε κίονες. Η επογραφή χρονολόγησης είναι γραμμένη στην πύλη κίμπλα (κύρια είσοδο), ενώ υπάρχουν δύο μιναρέδες, ύψους ενός ορόφου ο καθένας.

Το τζαμί της σουλτάνας Βαλιδέ είναι μεγάλο ίδρυμα κοντά στην αγορά αλόγων. Χτίστηκε από τη μητέρα του σουλτάνου Μουράτ Γ'. Καθώς βρίσκεται στην κορυφή λόφου, αντιπροσωπεύει βουνό φωτός. Στις τρεις πλευρές του, από την πύλη κίμπλα μέχρι το μιχράμπ, υπάρχουν υπερυψώσεις (ταμπάκα) για ανθρώπους και λυχνίες. Τα παράθυρα είναι στολισμένα με πολύχρωμα τζάμια. Η επιγραφή στην πύλη της κίμπλα περιέχει τον χρονογράφο. Έξω υπάρχουν στοές καλυμμένες με τρούλους, τους οποίους ωστόσο υπερβαίνει σε ύψος ο κύριος τρούλος του τζαμιού. Η εξωτερική αυλή είναι κατάφυτη με πλατάνια και φλαμουριές. Και στις δύο πλευρές υπάρχει μιναρές ενός εξώστη. Όλα τα κτίρια που ανήκουν σε αυτό είναι καλυμμένα με μόλυβδο. Είναι έργο του Σινάν και εξαιρετικά στιβαρής κατασκευής.

Το τζαμί της σουλτάνας Βαλιδέ Κιοσέμ. Η Κιοσέμ σουλτάνα ήταν η κυρία του σουλτάνου Αχμέτ Α’ και μητέρα τριών σουλτάνων, δηλαδή του Οσμάν Β’, του Μουράτ Γ’ και του Μωάμεθ Δ’. Σκοτώθηκε κατά τη βασιλεία του τελευταίου από τον κιζλάραγα Σουλεϊμάν, ο οποίος την έσυρε από τα μαλλιά και την στραγγάλισε, με τη συμβουλή του μεγάλου βεζίρη Σιαβούς. Το έχτισε η ίδια στην κορυφή λόφου. Είναι ψηλό κτίριο, με μεγάλο τρούλο, καναπέδες, μιναρέ και χαρέμ (αυλή).

Το τζαμί του σουλτάνου Αχμέτ Α’ είναι στο παλιό στυλ, με έναν μιναρέ στην άκρη του αυτοκρατορικού κήπου Χουνκιάρ-μπαχτσεσί.

Το τζαμί του σουλτάνου Μουράτ Δ' με χαμηλό μιναρέ, που χωράει λίγα άτομα.

Το τζαμί του σουλτάνου Σελήμ Α' είναι, όπως και το προηγούμενο, ιδιωτικό αυτοκρατορικό τζαμί (χας) και όχι για την κοινότητα (αάμ).

Το τζαμί του σουλτάνου Μουράτ Δ’ στον κήπο του Ισταρός και εκείνο του ίδιου στη Τζαμλίτζα, συμπαγές κτίριο.

Το τζαμί του Μαχμούτ Εφέντη, στην πόλη Σκουτάρι.

Το τζαμί του Αρσλάν Αγά και εκείνο του Σέμσι Πασά. Το τελευταίο είναι γλυκό τζαμί, έργο του Σινάν, στην ακροθαλασσιά.

Σχολές

Στο σημείο αποβίβασης βρίσκεται η σχολή της Μιρμά, εκείνη της μεσαίας Βαλιδέ, εκείνη της μεγάλης ή νέας Βαλιδέ και εκείνη του Σέμσι Πασά, όλες χτισμένες από τον παλιό Σινάν. Επίσης εκείνη της κυρίας Κελιμά.

Τα σπίτια για την ανάγνωση του Κορανίου, είναι, εκείνο της σουλτάνας Βαλιδέ, εκείνο της σουλτάνας Εσμαχάν, του Σέμσι και του Χατζή Πασά, που είναι επίσης έργο του Σινάν.

Κουζίνες για τους φτωχούς (ιμαρέτ). Εκείνη της Μιρμά είναι υπέροχο ίδρυμα, όπου όλοι οι ταξιδιώτες λαμβάνουν δύο φορές την ημέρα ένα ορειχάλκινο πιάτο, ένα πιάτο με κριθαρόσουπα και ψωμί, κάθε βράδυ ένα κερί και ζωοτροφή για τον καθένα. Αλλά το δώρο στους ταξιδιώτες είναι μόνο για τρεις ημέρες. To δεύτερo ίδρυμα αυτού του είδους είναι εκείνο της μεσαίας Βαλιδέ, όπου κάθε Παρασκευή πιλάβ και ζερντέ μοιράζονται στους φτωχούς. Οι υπηρέτες του τζαμιού, που αμείβονται τακτικά, ανέρχονται σε οκτακόσιους. Το τρίτο ίδρυμα είναι εκείνο της νέας Βαλιδέ, το οποίο, όπως και τα δύο προηγούμενα, ιδρύθηκε για τους φτωχούς, στο οποίο είναι επίσης ανοιχτή η κουζίνα του Μαχμούτ Εφέντη. Κοντολογής, δεν υπάρχουν λιγότεροι από έντεκα τόπους εστίασης στο Σκουτάρι, τους οποίους, αν έπρεπε να περιγράψω λεπτομερώς, το βιβλίο των ταξιδιών μου θα γινόταν τιμοκατάλογος φαγητών.

Περιγραφή των μοναστηριών στο Σκουτάρι

Υπάρχουν συνολικά σαρανταεπτά μοναστήρια. Το πρώτο είναι εκείνο του Μαχμούτ Εφέντη, μεγάλο συγκρότημα των Χαλβετί, από τους οποίους τριακόσιοι, μέρα και νύχτα, δοξάζουν τον Κύριο με κραυγές που μεθούν τους οπαδούς της θεϊκής αγάπης. Εκείνο του Αμπντούλ-καντέρ Τζεϊλάνι. Εκείνο του Ντούτζι Ζάντε, επίσης των Χαλβετί. Εκείνο του Καρά Αχμέτ Σουλτάν στο νεκροταφείο. Εκείνο του Χατζή μπεγκ Τας, κοντά στο γιαλί του Κία Σουλτάν, στο λιμάνι των Βοδιών. Εκείνο των λεπρών, στον μεγάλο δρόμο έξω από την πόλη, όπου στεγάζονται και περιθάλπονται όλοι οι λεπροί (μεσκίν).⁹¹ Αν βρεθούν λεπροί στην πόλη, μεταφέρονται σε αυτό το μέρος, όποιοι κι αν είναι. Επειδή η λέπρα είναι επιδημική στη Ρούμελη, όσοι αρρωσταίνουν από αυτήν δεν επιτρέπεται να μένουν στις πόλεις, αλλά φιλοξενούνται έξω, σε χωριστά σπίτια. Όμως δεν συμβαίνει έτσι στην Αίγυπτο, όπου αυτό το κακό είναι πολύ συνηθισμένο. Εκεί οι άνθρωποι που έχουν ήδη χάσει ένα χέρι ή πόδι από αυτήν, τρώνε, πίνουν και κοιμούνται μαζί, έτσι ώστε η λέπρα που διαδίδεται από οικογένειες να κατεβαίνει στα παιδιά τους και στους απογόνους τους, που δεν έχουν ούτε φρύδια ούτε βλεφαρίδες.

Περιγραφή των λουτρών στο Σκουτάρι

Το λουτρό του σουλτάνου, στην αγορά του τόπου αποβίβασης, είναι ευχάριστο, καλοφτιαγμένο, απολαυστικό λουτρό, με καλούς συνοδούς. Το μπάνιο της μεσαίας Βαλιδέ, πολύ προσεγμένο και καθαρό. Το λουτρό της Κιοσέμ Βαλιδέ, καθώς ήταν το τελευταίο που χτίστηκε, ο αρχιτέκτονας ανακάτεψε στο κτίριό του τις διάφορες τεχνοτροπίες των προηγούμενων, έτσι ώστε να είναι απαράμιλλο λουτρό. Το λουτρό του Τζίντζι Χότζα εφοδιάζεται με νερό που ανταγωνίζεται την πηγή της ζωής. Υπάρχουν πέρα από αυτά και οκτακόσια ιδιωτικά λουτρά.

Περιγραφή των καραβανσεράι στο Σκουτάρι

Υπάρχουν συνολικά έντεκα καραβανσεράι. Το μεγαλύτερο είναι εκείνο μπροστά στο σημείο αποβίβασης, μπροστά από το τζαμί. Έχει εκατό τζάκια και στάβλους για εκατό άλογα, όλους καλυμμένους με μόλυβδο και είναι ίδρυμα της σουλτάνας Μιρμά. Το καραβανσεράι της μεσαίας Βαλιδέ είναι της ίδιας έκτασης και έχει επίσης ξεχωριστό χώρο για καμήλες. Το καραβανσεράι της μεγάλης Βαλιδέ είναι κατάλληλο για τα καταλύματα μεγάλων ανδρών. Από τα ανάκτορα, εκείνο του Κότζα Μοχάμεντ Πασά, του βεζίρη του Σουλεϊμάν, είναι έργο του Σινάν, όπως επίσης και τα σεράι του Χατζή Πασά και το γιαλί του Πιαλή Πασά.

Περιγραφή των χανιών

Υπάρχουν όχι λιγότερα από πεντακόσια χάνια ή σπίτια για ταξιδεύοντες εμπόρους, αλλά δεν είναι όλα καλυμμένα με μόλυβδο. Καθένα από αυτά έχει σαράντα έως πενήντα τζάκια. Μερικά από αυτά κατοικούνται από σπαχήδες, που έρχονται εδώ για να περάσουν μερικούς μήνες. Οι πύλες κλείνονται με αλυσίδες και φυλάσσονται από θυρωρούς. Δύο από τα καλύτερα είναι εκείνο του Νασίφ Πασά και εκείνο στην αγορά αλόγων.

Σεμπίλ

Υπάρχουν εξηνταέξι σεμπίλ ή εγκαταστάσεις διανομής νερού, εκτός από τις κρήνες, η πιο αξιόλογη από τις οποίες είναι εκείνη του Καρά Μουσταφά Πασά κοντά στο φρουραρχείο των γενίτσαρων.

Αγορές

Υπάρχουν συνολικά 2.060 καταστήματα, αλλά όχι μπεζεστάν, ούτε αγορά που να ανήκει αποκλειστικά σε κάποια συγκεκριμένη συντεχνία. Οι βιοτέχνες είναι όλοι ανακατεμένοι. Ακόμη και τα βυρσοδεψεία είναι εγκατεστημένα σε δύο διαφορετικά μέρη. Η αγορά των σπαχήδων είναι ένας δρόμος κλειστός και στις δύο άκρες. Υπάρχουν 4.010 αμπέλια και τριακόσιοι κήποι με ευωδιαστά λουλούδια.

Περίπατοι

Το Σκουτάρι περιβάλλεται από όλες τις πλευρές από απολαυστικούς περιπάτους, οι ωραιότεροι όμως από τους οποίους είναι εκείνοι των αυτοκρατορικών κήπων. Ο πιο περίφημος από όλους είναι εκείνος της μεγάλης Τζαμλίτζα, όπου από τον σημερινό μονάρχη χτίστηκε ένα κιόσκ, την επιγραφή χρονολόγησης του οποίου συνέθεσα εγώ, ο φτωχός Εβλία. Ο περίπατος της μικρής Τζαμλίτζα είναι τόπος κυνηγιού, με συστάδες δένδρων. Ο περίπατος του Κιλαμίς Μπουρνού, μεταξύ Καζη-κιόι και Φενέρ-μπαχτσεσί, ένας κόλπος με πυθμένα λευκής άμμου, όπου οι ερωτευμένοι και οι αγαπημένες τους κολυμπούν σαν άγγελοι της θάλασσας και διασκεδάζουν μαζί. Οι κήποι του Καντικιόι (Χαλκηδονία), του Χαϊντέρ Πασά, του Αλ-Μπεχαντέρ, του Σετζά, του Κία Σουλτάν, του Πιαλή Πασά και των Γερακοτρόφων (Τουγαντζιλάρ), όπου εκείνοι εγκαθίστανται κατά τη διάρκεια της διαμονής του σουλτάνου στο Σκουτάρι. Ο περίπατος του Κιζ-κουλεσί (πύργος του Λεάνδρου). Πρόκειται για ψηλό τετράγωνο πύργο ύψους ογδόντα πήχεων, πάνω σε βράχο στη θάλασσα, σε απόσταση βολής βέλους. Ο βράχος έχει περίμετρο διακόσια βήματα. Προστατεύεται από σιδερένια πύλη. Μέσα υπάρχουν επτά δωμάτια και μια στέρνα. Φρουρείται από εκατό άνδρες και έναν διοικητή. Υπάρχουν σαράντα κανόνια, στραμμένα προς όλες τις πλευρές. Ο τόπος αναψυχής του Σαλατζίκ είναι μέρος για κολύμπι, όπου το απόγευμα συγκεντρώνεται παρέα για να κολυμπήσει ή να κοιτάξει. Το ίδιο συμβαίνει και με τον τόπο κολύμβησης του Σέμσι Πασά. Ο περίπατος του Καϊσμπινάρι είναι δασώδες μέρος με απολαυστική πηγή. Ο τόπος αναψυχής του Αλεμ-ντάγ αφθονεί σε κυνήγι.

Επαγγέλματα και κυκλοφορία των κατοίκων στο Σκουτάρι

Οι στρατιωτικοί είναι πρώτης τάξεως, ντύνονται με πλούσια χρυσοκέντητα. Οι άλλες τάξεις είναι εκείνες των κηπουρών, των ιερωμένων, των φακίρηδων, των ναυτικών και των εμπόρων, που ντύνονται ανάλογα με τις δυνατότητές τους με ντολιμάν και φερράτζε από ύφασμα. Καθώς το μεγαλύτερο μέρος τους είναι Ανατολίτες, μιλούν τη διάλεκτο αυτής της επαρχίας, αλλά οι κύριοι της πόλης μιλούν με τον πιο καθαρό τρόπο και είναι ποιητές και μορφωμένοι ιερωμένοι. Καθώς οι δερβίσηδες Τζελβέτι στο Σκουτάρι αποτελούν το κύριο τάγμα των δερβίσηδων, βρίσκει κανείς εδώ μεγάλο αριθμό μουσικών, που τραγουδούν διάφορα τραγούδια θεϊκής αγάπης (ιλάχι) στον καθιερωμένο ρυθμό. Ο αριθμός του ωραίου φύλου σε αυτή την πόλη είναι πολύ μεγάλος και οι ποιητές έχουν κάνει μερικές από αυτές θέμα ενός σερενγκουΐζ (εξέγερσης πόλης).⁹²

Τρόφιμα και ποτά

Υπάρχουν λευκά βουτήματα, καλό ψητό κρέας, φρέσκο καϊμάκ, σερμπέτ, με μοσχοσταφίδες.

Προσκυνήματα ή μνημεία μεγάλων σεΐχηδων και αγίων

Ο τάφος του Σετζά Μπαμπά, ενός από τους συντρόφους του Σεγίντ Μπατάλ, που πέθανε από τσίμπημα φιδιού ενώ ασχολούνταν με την κηπουρική και θάφτηκε στον δικό του κήπο. Ο τάφος του Ασουμανί Ντεντέ, ενός ανθρώπου χαμένου στην περισυλλογή, που σήκωνε τα μάτια του πάντοτε προς τον ουρανό και μιλούσε στον εαυτό του. Όταν ο σουλτάνος Σελήμ Α’ βάδιζε στην Περσία, ενθάρρυνε τον σουλτάνο λέγοντας: «Πορεύσου Σελήμ Α' και προσπάθησε να μπεις στον δρόμο των ιμάμηδων». Αυτό ήταν καλό προμήνυμα, γιατί η λέξη «προσπάθησε» (τσαλντίρ) έγινε το όνομα του πεδίου της μάχης, στην οποία σκοτώθηκε ο Σάχης Ισμαήλ. Είναι θαμμένος κοντά στο μοναστήρι του Καρατζά Αχμέτ Σουλτάν. Ο τάφος του διάσημου Σεΐχ Χεντάγι Μαχμούτ. Πέθανε το έτος 1038 (1628) και ο Βεΐσι Εφέντης, που ήταν ένας από τους οπαδούς του, έγραψε τον χρονογράφο του. Είναι θαμμένος κοντά στο δικό του μοναστήρι. Κοντά του, κάτω από ψηλό τρούλο, είναι θαμμένος και ο βεζίρης Χαλίλ Πασάς. Ο αείμνηστος Μαχμούτ Εφέντης, ο οποίος μέσω του πνευματικού του δασκάλου, του περίφημου Κισουντάρ, πήρε το όνομα Χεντάγι, γεννήθηκε στο Σιβρί Χισάρ, στην Ανατολία και ακολούθησε τη σταδιοδρομία του καθηγητή και του αναπληρωτή δικαστή. Έχοντας δει μια νύχτα στον ύπνο του ένα όραμα της κόλασης, τρόμαξε τόσο πολύ, που μόλις ξύπνησε, έδωσε όλα όσα είχε και καθόταν ως σεΐχης πάνω στο χαλί του στο Σκουτάρι. Κοντολογής, φίλησε τα χέρια επτά αυτοκρατόρων και παρέλασε δίπλα στον αναβολέα του σουλτάνου Αχμέτ Α'. Είχε εκατόν εβδομήντα μαθητές και ήταν ο πολικός αστέρας της εποχής του, ο θησαυροφύλακας της μυστικιστικής αλήθειας, η πηγή της γνώσης και το κερί του μιχράμπ της περισυλλογής. Οι εξαιρετικές του ιδιότητες και τα καλά του έργα ξεπερνούν κάθε αριθμό. Συνέθεσε τουλάχιστον εκατό τόμους γεμάτους με πνευματικά τραγούδια (ιλάχι) για ασκητικά θέματα (τασαβούφ). Δόξα στον Θεό που εγώ, ο φτωχός Εβλία, είχα την τύχη να συνομιλήσω μαζί του. Με σκέπασε με τον μανδύα του και με υιοθέτησε ως πνευματικό του παιδί. Δοξάζω τον εαυτό μου που άκουσα άπειρα καλά λόγια από το στόμα του και που φίλησα το ευλογημένο χέρι του. Ο τάφος του μεβλάνα Μοχάμεντ εμίν Μπεντρουντίν Ζάντε, γεννημένου στο Σιρβάν και θαμμένου κοντά στο μοναστήρι του Καρατζά Αχμέτ Σουλτάν. Ο τάφος του Κόγιαρα Γιαλί Χαϊρεντίν Εφέντη, καλοσυνάτου ανθρώπου.

Τα κτίρια του Καντί-κιόι (Χαλκηδονία)

Ο Έλληνας αυτοκράτορας Νικηφόρος ήταν ο πρώτος που δημιούργησε οχύρωση εδώ, φοβούμενος τον Σεγίντ Μπατάλ. Ο Μωάμεθ Β' κατέστρεψε αυτό το κάστρο και ανέθεσε τα έσοδα του τόπου ως χας στον κιζλάραγα. Υπάρχουν οκτακόσια σπίτια, μία συνοικία μουσουλμάνων, επτά Ελλήνων, εξακόσια αμπέλια και μερικοί ανεμόμυλοι στην ακτή. Στην αγορά υπάρχει μικρό τζαμί, με έναν μιναρέ καλυμμένο με τούβλα, που έχτισε ο Οσμάν Αγάς, ο κιζλάραγας του Μωάμεθ (του Πορθητή), ένα λουτρό και εκατό καταστήματα. Το λιμάνι είναι γεμάτο ψάρια.

77. Οι αυτοκρατορικοί κήποι και άλλοι περίπατοι στα περίχωρα της Ισλαμπόλ

Ο αυτοκρατορικός κήπος στο σεράι Μπουρνού, στον οποίο έδωσε ιδιαίτερη προσοχή ο Σουλεϊμάν, δεν έχει όμοιό του στον κόσμο. Οκτώ χιλιάδες κηπουροί (μποσταντζή) είναι στρατολογημένοι ως στρατιωτικό σώμα. Απέναντι από αυτόν βρίσκεται ο κήπος του ναυστάθμου, που χρονολογείται από τους Έλληνες αυτοκράτορες. Ο κήπος του Καρά Αγάτς, που σχεδιάστηκε από τον σουλτάνο Μωάμεθ Δ'. Ο κήπος του Εμίργκιουνε, στο Καγίτ-χανε, σχεδιάστηκε από τον σουλτάνο Μουράτ Δ’. Ο κήπος του Χαλκαλί, που δημιουργήθηκε από τον Σινάν με εντολή του Σουλεϊμάν. Ο κήπος του Σιαβούς Πασά, επίσης σχεδιασμένος από τον Σινάν. Ο κήπος του Φετικιόι, που διαμόρφωσε ο σουλτάνος Βαγιαζήτ Β'. Ο κήπος του Νταβούντ Πασά και του Ισκεντέρ Τσελεμπή, από τον Σινάν. Ο κήπος του Ντολμά-μπαχτσε, που ιδρύθηκε από τον σουλτάνο Οσμάν Β'. Ο κήπος του Μπεσίκτας, από τον Σινάν για τον Χαϊρεντίν Πασά. Ο κήπος του Σιλίβρι και αυτός του Χαραμί Ντεντέ, του Μωάμεθ Β'. Ο κήπος του Ισκεντέρ Τσελεμπή, που δημιουργήθηκε από τον Σινάν, για τον Σουλεϊμάν. Ο κήπος του Χασάν Χαλίφε και του Μπεμπέγκ, από τον Σελήμ Α’. Ο κήπος του Φεριντούν, το λιβάδι του Μπουγιούκ-ντερε, ο κήπος της Τοκάτ, στην ασιατική ακτή του Βοσπόρου και εκείνοι του Σουλτανιέ, του Τζουμπουκλή και του Καντίλι, οργανώθηκαν όλοι από τον Σινάν για τον Σουλεϊμάν. Ο κήπος της Τζαμλίτζα, του σουλτάνου Μωάμεθ Δ'. Ο κήπος του Φενέρ, που σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Σινάν. Ο κήπος του Χαϊντέρ Πασά επίσης από τον Σινάν, για τον σουλτάνο Σουλεϊμάν.⁹³ Υπάρχουν συνολικά σαράντα αυτοκρατορικοί ιδιωτικοί κήποι, αλλά ανέφερα μόνο αυτούς που είναι γνωστοί σε μένα. Σε καθέναν από αυτούς είναι εγκατεστημένοι από ένας μέχρι τριακόσιοι κηπουροί και σε καθέναν είναι προσαρτημένος στάβλος με άλογα ιπποδρομιών (κοχεϊλάν), τα οποία είναι έτοιμα μέρα και νύχτα.

Περίπατοι στα περίχωρα της Ισλαμπόλ

Μέσα στην ίδια την πόλη, πρέπει να θυμόμαστε ότι υπάρχουν ο Ιππόδρομος (Ατ- μεϊντάν), η πλατεία του λιβαδιού του Αγά (Αγά τσαϊρί μεϊντάνι), η πλατεία του νέου κήπου (Γενί-μπαχτσε μεϊντάνι), η πλατεία της Βέφα (Βέφα μεϊντάνι), η πλατεία του Βαγιαζήτ Β', του Σουλεϊμάν, του Μωάμεθ Β', της αγοράς αλόγων, των αμαξάδων, του σουλτάνου Σελήμ, του λιμανιού των γαλερών, του Πρίγκιπα, του Επταπυργίου, της Αγίας Σοφίας, της Βαλιδέ, της Λάνγκα, του Μπουτζάκ-μπαγι, του Λαλεζάρ- μπαγι, του εμίν Ογί, του Τσαρντάκ Ογί, της Ξύλινης πύλης, της πύλης του Αγιάζμα, του λιμανιού του μεγάλου Αγιάζμα, της Αγοράς Λουλουδιών, της πύλης του Τζουμπέ Αλή, της πύλης του Φαναριού, της πύλης του Παλατιού, της πύλης του Αϊβάν Σεράι, της πύλης της Άμμου, της πύλης Λάνγκα, της θάλασσας της Λάνγκα, της Ψαμάτια [Υψωμάθεια] και της πύλης του Νταβούντ Πασά.

Έξω από την Ισλαμπόλ υπάρχουν τα εξής: Ο αγρός του Σουλεϊμάν έξω από την πύλη Σιλίβρι, ωραίο λιβάδι με πηγή σαν εκείνη της ζωής και πανύψηλο κιόσκ. Οι περίπατοι της Νέας πύλης, των μοναστηριών των Μεβλεβήδων, της πύλης του κανονιού, του Ζαγάρ-γιαϊλεσί, όπου φυλάσσονται το καλοκαίρι όλα τα οθωμανικά κυνηγετικά σκυλιά. Αρχηγός είναι ο ζαγαρτζή-μπασης, ένας από τους αντιστράτηγους των γενίτσαρων. Ο κήπος του Μπαϊράμ Πασά, του Κασίμ Αγά, η πλατεία των πυροβολητών, των σκηνοποιών, του τόπου αποβίβασης του Γιαβουντούντ, του τόπου αποβίβασης του Ντεφταρντάρ, του Εγιούπ, του κιόσκ του Εντρίς. Η πλατεία όπου παίζεται το τζέριντ στον δρόμο για το Καγίτ-χανε. Ο περίπατος στο χωριό του Αλή μπεγκ με σαράντα σπίτια, τζαμί και εβδομηνταοκτώ ψηλά πλατάνια. Ο περίπατος του Λαλεζάρ, διάσημος την εποχή που ανθίζουν οι τουλίπες. Ο περίπατος του κιόσκ του άρχοντα των αλόγων (εμίρ αχόρ) στον ποταμό του Καγίτ-χανε. Όταν τα άλογα του αυτοκράτορα οδηγούνται στα χωράφια την άνοιξη για πράσινη τροφή, ο άρχοντας των αλόγων μένει σε αυτό το κιόσκ, όπου κάνει μια γιορτή για τον αυτοκράτορα και του δωρίζει δύο καθαρόαιμα αραβικά άλογα, για τα οποία λαμβάνει ένα πανωφόρι από σαμούρι ενώ δέκα από τα αγόρια του οδηγούνται στο αυτοκρατορικό χαρέμι ως υπηρέτες. Είναι πανέμορφο λιβάδι, όπου τα αραβικά άλογα που ονομάζονται κοχεϊλάν, τζουλφί, ταριφί, μάνεκ μοσαφάχα, μαχμουντί και σαλαουΐ τρέφονται με το καλύτερο γρασίδι, τριφύλλι και βρώμη. Τέτοια πλούσια βλάστηση δεν υπάρχουν πουθενά αλλού, εκτός αν πρόκειται για τα χωράφια του Πάσιν στη Ρούμελη, τις στέπες του Χαμούν, τις κοιλάδες του Σογανλί, τις άλπεις του Μπινγκιόλ, τις στέπες των Βαν, Σαλμάς, Τερτζάν και Κιπτσάκ. Αυτά τα λιβάδια του Καγίτ-χανε είναι τόσο διάσημα, που αν το πιο αδύνατο άλογο τραφεί σε αυτά για δέκα ημέρες, θα μοιάζει σε μέγεθος και πάχος με έναν από τους μεγάλους ελέφαντες του Σαχ Μαχμούτ (του ηγεμόνα των Γαζνεβή). Ο περίπατος του μοναστηριού του Καγίτ-χανε είναι διάσημος σε όλη την Τουρκία, την Περσία και την Αραβία. Τούρκοι ποιητές έχουν επαινέσει τις ομορφιές του σε συγκεκριμένα ποιήματα, που ονομάζονται σερενγκουΐζ (εξέγερση πόλης). Ο ποταμός κυλάει από τις κοιλάδες κοντά στο Λεβέντ-τσιφτλίκ μέχρι τις όχθες του Βοσπόρου. Οι πλύντες εδώ πλένουν πουκάμισα και άλλα λευκά είδη χωρίς σαπούνι, τα οποία όμως γίνονται εξαιρετικά λευκά όταν πλυθούν δύο φορές. Ινδοί έμποροι φέρνουν επίσης τα δέματά τους σε αυτό το μέρος, για να τα βυθίσουν μια φορά στην υπερχείλιση. Και στις δύο πλευρές το ποτάμι είναι στολισμένο με χιλιάδες πλατάνια και κυπαρίσσια, σφενδάμια και ιτιές. Τα λιβάδια αποδίδουν πλούσια κάθε είδους γρασίδι και τριφύλλι. Το βότανο έγκρε υπάρχει εδώ σε μεγαλύτερη τελειότητα απ’ ό,τι στο Αζόφ ή στα έλη της Κάνιστρα. Εδώ φυτρώνει επίσης καλή αλόη (έγκερ-γκιοκί). Τις ημέρες αναψυχής πολλές χιλιάδες εραστές με τις αγαπημένες τους έρχονται εδώ με βάρκες και κολυμπούν στο νερό για να απολαμβάνουν απρόσκοπτα το θέαμα των ερώτων τους. Επειδή υπάρχουν πολλά δίχτυα στρωμένα και στις δύο πλευρές του ποταμού, συμβαίνει κάποιοι από τους κολυμβητές να μπλέκουν τα πόδια τους μέσα σε αυτά και να πνίγονται, φανταζόμενοι ότι τους πιάνει ένας άγγελος της θάλασσας. Επομένως, απαιτείται μεγάλη προσοχή, αν και δεν υπάρχει η παραμικρή πιθανότητα να διασκεδάζουν εδώ θαλάσσιοι άγγελοι. Όλοι έχουν κέφια και διεξάγονται μουσικές ψυχαγωγίες με το στυλ των συναντήσεων του Χουσεΐν Μπικάρα. Ένας λόχος ατζέμογλαν με τον συνταγματάρχη τους βρίσκονται σε υπηρεσία εδώ.

Εγκώμιο του Πυριτιδοποιείου

Ξεκίνησε από τον Βαγιαζήτ Β', αλλά χτίστηκε με πέτρα και καλύφθηκε με μόλυβδο από τον Σουλεϊμάν. Ο επιθεωρητής του πυριτιδοποιείου μαζί με τον κεχαγιά του και διακόσιους άνδρες λαμβάνονται από το σώμα των οπλοποιών. Υπάρχουν εκατό χάλκινα καζάνια και πολλοί τροχοί, μέσω των οποίων, όταν κινούνται από το νερό, η πυρίτιδα αλέθεται σε αυτά τα καζάνια, όπου τη βάζουν οι άνδρες με ξύλινα φτυάρια. Αν τα καζάνια ήσαν σιδερένια, θα ανατιναζόταν ολόκληρο το σύνολο. Είναι επικίνδυνο μέρος και επομένως δεν υπάρχει μεγάλη ευχαρίστηση να το επισκεφθεί κανείς. Οι τροχοί και τα γουδοχέρια κάνουν τέτοιο θόρυβο, που ο άνθρωπος αρχίζει να τρέμει. Οι περίεργοι μπορεί να το κοιτάξουν για μια στιγμή, αλλά μετά θα χαρούν πηγαίνοντας στο μοναστήρι του Καγίτ-χανε, όπου υπάρχουν καναπέδες και εξώστες, κουζίνα με εβδομήντα εστίες όπως εκείνη του Κεϊκαούς, κελάρι, είκοσι καταστήματα, φούρνος, τζαμί και πηγάδι με καλό νερό, με δωμάτια για διακόσιους ατζέμογλαν. Το μοναστήρι είναι εφοδιασμένο με πολλές χιλιάδες πιατέλες και πιάτα. Όσοι τους αρέσει, μπορούν να παραμείνουν εδώ ένα δεκαπενθήμερο ως φιλοξενούμενοι.

Ο τόπος αναψυχής των χρυσοχόων

Σύμφωνα με τον νόμο που θέσπισε ο σουλτάνος Σουλεϊμάν, οι χρυσοχόοι συγκεντρώνονται μια φορά στα σαράντα χρόνια στο λιβάδι του Καγίτ-χανε, για είκοσι μέρες και νύχτες. Συρρέουν από ολόκληρη την Οθωμανική Αυτοκρατορία, ενώ περισσότερα από τριακόσια πουγγιά ξοδεύονται σε αυτή τη συγκέντρωση των δώδεκα χιλιάδων και πλέον ανδρών. Ο ίδιος ο αυτοκράτορας πηγαίνει μα αυτή την ευκαιρία σε εκείνο το μέρος, όπου στήνεται η σκηνή του, όταν, όπως καθιέρωσε ο σουλτάνος Σουλεϊμάν, ο επικεφαλής των χρυσοχόων λαμβάνει δώρο δώδεκα πουγγιών, επειδή ο Σουλεϊμάν, όταν ήταν αγόρι στην Τραπεζούντα, έμαθε την τέχνη του χρυσοχόου από έναν Έλληνα δάσκαλο που λεγόταν Κωνσταντίνος. Κατασκεύασε λοιπόν επί βασιλείας του το κτίριο των χρυσοχόων κοντά στην κρήνη του Σακά (μεταφορέα νερού). Δώδεκα χρυσοχόοι επιτρέπεται αρχικά να φιλήσουν το χέρι του αυτοκράτορα. Τους ακολουθούν ο μουφτής και οι βεζίρηδες, ύστερα από τους οποίους αυτή η χάρη παραχωρείται στον επικεφαλής των χρυσοχόων, τον σεΐχη και τον νακίμπ. Στη συνέχεια ο επικεφαλής της συντεχνίας δωρίζει στον αυτοκράτορα ένα τραπέζι, μελανοθήκη, χαλινάρι και σπαθί ή σκήπτρο, εξαιρετικής κατασκευής, όλα στολισμένα με πετράδια. Κοντολογής, τέσσερις έως πέντε χιλιάδες σκηνές στήνονται στα λιβάδια του Καγίτ-χανε, όπου επί είκοσι ημέρες μια θάλασσα ανθρώπων αυξομειώνεται πλημμυρίζοντας και υποχωρώντας. Κάθε είκοσι χρόνια οι σαμαράδες (σέρατζ) μαζεύονται εδώ με τον ίδιο τρόπο, ενώ κάθε χρόνο οι Κωνσταντινουπολίτες στήνουν τις σκηνές τους σε αυτό το μέρος τον μήνα Σαμπάν, σε αναμονή της γιορτής του Ραμαζάν, απολαμβάνοντας κάθε είδους διασκέδαση.

Χίλια βήματα από αυτά τα λιβάδια βρίσκεται η ίδια η θέση του Καγίτ-χανε, που αποτελείται από διακόσια σπίτια μουσουλμάνων με κήπους, τζαμί, λουτρό και είκοσι καταστήματα. Την εποχή των Απίστων υπήρχε εδώ μεγάλος μύλος χαρτιού, ενώ ακόμη και τώρα, κάτω από το τζαμί της κυρίας Νταγιά, φαίνεται το μέρος όπου ήσαν στημένοι οι τροχοί. Αυτό το εργοστάσιο είναι πια άχρηστο, αλλά μπορεί εύκολα να επισκευαστεί και να μετατραπεί από χαρτοποιείο σε πυριτιδοποιείο. Από εδώ και κάτω μέχρι τη γέφυρα ο ποταμός περιβάλλεται και από τις δύο πλευρές από ψηλά πλατάνια, στα οποία έχουν τις φωλιές τους πολλές χιλιάδες ερωδιοί. Τα λοφία τους αποτελούν έσοδα για τον ούστα [επιθεωρητή] του Εμίργκιουνε Ογλού. Στη δυτική πλευρά του χωριού βρίσκεται το μοναστήρι των πυρολατρών Ινδουιστών, μικρό μοναστήρι που περιβάλλεται από μερικές ιτιές. Όταν πεθαίνει ένας Ινδουιστής στην Ισλαμπόλ ή στα περίχωρά της, καίγεται εδώ. Αυτό το είδα ο ίδιος τρεις φορές, αλλά το μοναστήρι των Ινδών καλεντέρ μπροστά στη γέφυρα του Καγίτ-χανε κατοικείται εξ ολοκλήρου από μουσουλμάνους. Σε αυτό το μοναστήρι ο σουλτάνος Ιμπραήμ πρόσφερε δείπνα στους φακίρηδες.

Περίπατος στον κήπο του Εμίργκιουνε. Ο σουλτάνος Μουράτ Δ', έχοντας κατακτήσει το Ερεβάν, μετέφερε τον χαν Εμίργκιουνε Γιουσούφ χαν στην Ισλαμπόλ και του έκανε δώρο αυτόν τον κήπο. Όταν ο σουλτάνος Ιμπραήμ ανέβηκε στο θρόνο, ο μεγάλος βεζίρης, Καρά Μουσταφά Πασάς, φοβούμενος ότι ο Εμίργκιουνε θα μπορούσε να διαφύγει πίσω στην Περσία, τον σκότωσε και ο κήπος επέστρεψε στον αυτοκράτορα. Το κτίριο είναι όλο φτιαγμένο με τον περσικό τρόπο. Το λουτρό περιβάλλεται στις τέσσερις πλευρές από παράθυρα, έξω από τα οποία φυτρώνουν τριανταφυλλιές και μέσα αηδόνια ταΐζουν τα μικρά τους. Κάτω από τη σκιά των δένδρων που έχουν φυτευτεί μπροστά από τον κήπο, οι ερωτευμένοι απολαμβάνουν τον καθαρό αέρα.

Ο περίπατος του Τζεντερετζή-Κιόι, που ονομάστηκε έτσι από τον διάσημο επιστολογράφο Τζεντερετζή Ζάντε. Υπάρχουν διακόσια σπίτια, τζαμί, λουτρό και εκατό περίπου πλατάνια, που προσφέρουν απολαυστική σκιά.

Ο τόπος αναψυχής του κεφαλαριού του πηγαδιού (τσάι-μπαση). Αυτό είναι ωραίο ρέμα, που κυλάει μεταξύ Εγιούπ και Σουτλούτζε και χύνεται στο κανάλι της Μαύρης Θάλασσας. Είναι η πηγή του ποταμού Καγίτ-χανε, πολύ γλυκό, απολαυστικό νερό. Όταν όμως ταράζουν τη θάλασσα οι νότιοι άνεμοι, είναι μάλλον υφάλμυρο στο κιόσκ του άρχοντα των αλόγων, όπου η θάλασσα ανακατεύεται μαζί του. Αυτό συμβαίνει και με τον ποταμό του Αλή-μπεη. Υπάρχουν εδώ μερικοί καναπέδες με χλοοτάπητα, όπου οι άνθρωποι κατεβαίνουν από τα άλογα και τις άμαξές τους για να απολαύσουν συζήτηση και να φάνε και να πιουν στη σκιά.

Ο περίπατος του Υδραγωγείου. Ο Σουλεϊμάν ξόδεψε δέκα χιλιάδες πουγγιά σε αυτό το υδραγωγείο με τις χίλιες και μία αψίδες, για να μεταφέρει νερό στην Ισλαμπόλ. Είναι τόσο εκπληκτικό έργο, που θα μπορούσαν να το είχαν εκτελέσει οι δαίμονες του Σολομώντος. Αξίζει να το δει κανείς.

Ο τόπος αναψυχής της λεκάνης του σουλτάνου Οσμάν. Σχηματίζεται από κοιλάδα με φράγμα για τη συλλογή του νερού, από την οποία τροφοδοτούνται τα υδραγωγεία. Οι κάτοικοι τριών χωριών που βρίσκονται κοντά της έχουν την υποχρέωση να καθαρίζουν αυτή τη δεξαμενή, όταν την πνίγουν οι θάμνοι που κατεβάζουν οι χείμαρροι. Είναι απολαυστικό μέρος.

Υδραγωγεία. Τα μακρά υδραγωγεία (ουζούν), τα αιωρούμενα (μοαλάκ), τα όμορφα (γκιουζέλτζε), εκείνα του Μοντερίς-κιόι και του Κοβούκ, βρίσκονται σε απόσταση μιας ημέρας από την Ισλαμπόλ, στη δυτική πλευρά. Τα μακρά υδραγωγεία, ύψους είκοσι πήχεων, εκτείνονται σε 1.220 είκοσι πήχεις, εκείνα του Κοβούκ, ύψους εβδομήντα πήχεων, το αιωρούμενο (του Ιουστινιανού) ύψους τριών ορόφων, καθένας από τους οποίους μοιάζει με το Τακ-κόσρα (αψίδα του Χοσρόη). Στον πρώτο όροφο μπορεί να ιππεύσει ένας άνδρας με τη φοράδα του. Το υδραγωγείο του Μοντερίς-κιόι είναι εξήντα πήχεων, αλλά δεν γνωρίζω τον αριθμό των αψίδων. Οι πεσσοί του είναι στο μέγεθος του πύργου του Γαλατά. Κόστισαν 426.300 δουκάτα.

Ο περίπατος των βουνών της Ιστράνιτζα. Αυτά τα βουνά καταλήγουν στη μία πλευρά στα όρη της Γερμανίας. Οι τυφεκιοφόροι των γενίτσαρων έχουν φτιάξει εδώ την κατοικία τους. Υπάρχει ένα μοναστήρι μπεκτασήδων. Κυνηγούν για τον αυτοκράτορα ελάφια και ζαρκάδια, από τα οποία φτιάχνουν καπνιστά. Φρουρούν επίσης τις ακτές της Μαύρης Θάλασσας και συλλαμβάνουν σκλάβους δραπέτες από την Ισλαμπόλ. Αλλά αν αυτοί οι σκλάβοι έχουν χρήματα μαζί τους, κρατούν τα χρήματα και αν αυτοί οι δραπέτες είναι καλοί, τους κρατούν για διάφορες υπηρεσίες. Αυτά τα βουνά δεν πρέπει να τα επισκέπτεται κανείς μόνος του, αλλά μόνο σε μεγάλες παρέες έφιππων.

Ο περίπατος της μάντρα του Σουλτάν Σελήμ. Ο Σελήμ Α’, έχοντας κατακτήσει την Αίγυπτο, έφερε από εκεί ταύρους πολλών χρωμάτων, τους οποίους εγκατέστησε σε αυτά τα βουνά. Τα βόδια που τραβούν την ξυλεία μέχρι το παλιό παλάτι είναι αυτής της ράτσας. Υπάρχουν πολλές χιλιάδες από αυτά. Ένας λόχος ατζέμογλαν διακοσίων ανδρών με τον λοχαγό τους έχουν την ευθύνη αυτών των ταύρων, καθένας από τους οποίους έχει το ιδιαίτερο όνομά του. Οι επικεφαλής άνδρες διατηρούν μεγάλα σκυλιά (σαμσούν). Οι αγελάδες δίνουν από σαράντα έως πενήντα οκάδες γάλα. Αν έρθουν ξένοι σε αυτό το μέρος, γενικά τους δέχονται με καλό τρόπο, αλλά είναι απαραίτητη προφύλαξη να μην πηγαίνουν εκεί απροστάτευτοι, γιατί αυτοί οι ατζέμογλαν είναι άτακτο σύνολο ανδρών, που κυνηγούν τους δραπέτες και τους Ρώσους που έρχονται από τη Μαύρη Θάλασσα.

Ο τόπος κυνηγιού της λίμνης Δέρκου, καταφύγιο υδρόβιων πτηνών.

Οι περίπατοι των χωριών Κετελί, Μπακλαλή και Τουρκάσα. Με λίγα λόγια, στη δυτική πλευρά της Ισλαμπόλ υπάρχουν εβδομήντα χωριά μέσα στα δάση, καθένα από τα οποία έχει τζαμί, λουτρό και μικρή αγορά. Ένας από τους πιο διάσημους περιπάτους είναι εκείνος των λιμνών Τσεκούρετζε, όπου συχνάζουν πολύ εκείνοι που αγαπούν τις παρέες ψαρέματος. Εδώ θα βρει κανείς το καλύτερο ψάρι του είδους, που λέγεται πίσσι-μπαλίκ (passer marinus, ψήττα). Είναι μικρό στρογγυλό λευκό ψάρι, που δεν έχει καθόλου γεύση ψαριού. Ζυγίζει μια οκά, αλλά υπάρχουν λίγα μόνο από αυτά. Κάθε πέντε ή δέκα χρόνια βρίσκονται σε αυτή τη λίμνη ένας ή δύο τόννοι. Την εποχή του Γιάνκο Μπεν Μπαντιγιάν, ο αδελφός του Γιασοβάν έφερε τον Δούναβη από τη Σιδηρά Πύλη κάτω την Ισλαμπόλ, μέχρι το χωριό Αζαλή. Εδώ ο Γιασοβάν είπε, «Κοίτα, αδελφέ, κουβάλησα τον Δούναβη σαν γυναίκα από τα μαλλιά του». Για αυτή τη μάταιη καυχησιολογία, τιμωρήθηκε αμέσως, επειδή ο Δούναβης επέστρεψε στις θάλασσες του Κιρκ-κιλίσε [Σαράντα Εκκλησιών] και Τσεκούρετζε, που επικοινωνούν με τον Δούναβη μέχρι και σήμερα. Έτσι οι τόννοι, όταν είναι μικροί, βρίσκουν τον δρόμο τους και μπαίνουν σε αυτές τις λίμνες, όπου παχαίνουν και πιάνονται από καιρό σε καιρό.

Ο περίπατος του Οκ-μεϊντάν (της πλατείας του βέλους). Στη μέση του βρίσκεται ένας πέτρινος άμβωνας, που έστησε ο Μουράτ Δ’, για την προσευχή ιστίσκα (σε ανομβρία), επίσης ένα μοναστήρι τοξοτών που έχει ήδη περιγραφεί. Διοικητής αυτού του τόπου είναι ο συνταγματάρχης, ταλίμ-χανετζή ή άρχοντας των ασκήσεων των γενίτσαρων, ο οποίος προσέχει με ομάδα γενίτσαρων και τιμωρεί όσους βοσκούν τα πρόβατά τους εδώ. Ένας άλλος αξιωματικός διοικητής είναι ο αγιετζή-μπασης, που θεσπίστηκε με διατάγματα του Μωάμεθ και του Βαγιαζήτ Β'. Δουλειά του είναι να στραγγαλίζει με τη χορδή του τόξου εκείνους που κλέβουν βέλος από το σημείο που αυτό έχει χτυπήσει τον στόχο. Στην αίθουσα του μοναστηριού κρέμονται τα βέλη, τα τόξα και τα όπλα διάφορων διάσημων τοξοτών και παλαιστών. Στο ίδιο το μέρος υπάρχουν πολλές στήλες που σηματοδοτούν τις διάσημες βολές. Οι πιο διάσημες είναι των Καρά Σιτζάν, Σετζάν, Καρά Λάντα, Καρά Τιμούρ, Τοζκοπαράν, Χατάτ Σεΐχ και Μπακίραχλι. Η τελευταία επιτεύχθηκε από τον σουλτάνο Μουράτ Δ’. Ο αυτοκράτορας στήνει τη σκηνή του εδώ για να κοιτάξει όλα αυτά τα δείγματα περίφημης τοξοβολίας. Όλοι αυτοί οι περίφημοι τοξότες είναι θαμμένοι μπροστά στο μοναστήρι, στην πεδιάδα. Έχουμε ήδη μακρηγορήσει σε άλλα σημεία εγκωμιάζοντάς τους.

Στην ασιατική πλευρά του Βοσπόρου υπάρχουν οι παρακάτω περίπατοι. Ο περίπατος του Άκμπαμπα, τον οποίο επισκέπτονται την εποχή των κερασιών και των κάστανων πολλές χιλιάδες κάρρα (αραμπά) ερασιτεχνών, που περνούν εδώ δύο ή τρεις μήνες της ωραίας εποχής. Το χωριό Άκμπαμπα έχει τζαμί, είκοσι καταστήματα, λουτρό και μοναστήρι, όπου κατοικούν μερικοί από τους φιλοξενούμενους. Είναι διάσημο καταφύγιο. Ο Θεός να ευλογεί τον Άκμπαμπα. Ο περίπατος του Αλ-Μπεχαντέρ, του Ντερεσεκί και του Αλέμ-νταγί.

Αν περιέγραφα λεπτομερώς όλους τους τόπους αναψυχής, τους κήπους, τα γιαλί και τα κιόσκ, θα ήταν μακροσκελής εργασία. Επομένως, σύμφωνα με τη στενή μου διάνοια, έχω δώσει μόνο τα πια διάσημα από όλα τα κτίρια, τα ιδρύματα, τα προσκυνήματα και τους περιπάτους. Μένει τώρα να μιλήσουμε για τα καταστήματα και τις συντεχνίες, που κοσμούν την καλά φρουρούμενη πόλη της Ισλαμπόλ. Πρόκειται λοιπόν να απαριθμήσουμε, αν είναι αρεστό στον Θεό, όλους τους τεχνίτες σύμφωνα με τους συνταγματικούς νόμους του σουλτάνου Σουλεϊμάν, αναφέροντας τους προστάτες τους και πού είναι θαμμένοι, τον αριθμό των καταστημάτων και των ανδρών που απασχολούν.

<-Τμήματα 61-70

Τμήμα 78->